Een notitie

Autobiografisch schrijven en dichten is in de mode. Nooit één op één, denk ik, want de vorm stelt ook haar eisen en dat heeft invloed op de inhoud. Desondanks hebben particuliere beslommeringen in veel van die romans, verhalen en gedichten de overhand en die boeien niet. Bijgaande emoties, hoe heftig ook, doen je daarom weinig tot niets.

Fernando Pessoa (1888 – 1935) deed dat heel anders. Hij schiep een aantal heteroniemen, die hij beschouwde als acteurs zonder het kader van een toneelstuk. De bekendste van hen zijn Alberto Caeiro, Ricardo Reis en Álvaro de Campos, dichters met ieder een eigen biografie, stijl en poëtica. Hij schreef ook ‘orthonieme gedichten’, dus onder zijn eigen naam:

DIT

Men zegt dat al wat ik schrijf
Óf veins of lieg. Maar nee.
’t Is enkel dat gevoel bij mij
Is wat ik mij verbeeld.
De hartslag doet niet mee.

Al wat ik doormaak, wat ik droom,
Wat mij ontvalt en mij ontbreekt,
Is als het ware een balkon
Dat op iets anders uitzicht geeft.
Dat and’re is wat schoonheid heeft.

Zo schrijf ik midden in
Wat niet dicht bij mij ligt,
Vrij van gevoel dat bindt,
Ernstig om wat niet leeft.
Voelen? Is voor wie leest!

(vertaling August Willemsen)

Wie emoties wil opwekken bij de lezer moet heel goed nadenken over de manier waarop hij dat gaat doen, in die zin verschilt een dichter als Pessoa weinig van een organist die zich voorbereidt op een stuk van Bach. Individuele gevoelens en gebeurtenissen zijn in deze opinie materiaal voor de verbeelding, het schrijven van fictie. En als de schrijver dat lukt, gelooft de lezer hem, het is echt wat hij schrijft. Dat is de kracht van fictie.

(Lees voor hij ook zij of hen)