Meer dan duizend kinderen van nieuwkomers in Nederland krijgen op dit moment geen onderwijs. De demissionair minister van Onderwijs wil deze onwenselijke situatie ‘oplossen’ door met een spoedwet onbevoegde leraren toe te staan in het nieuwkomersonderwijs aan jongeren in Internationale Schakelklassen (ISK) en deze jongeren minder onderwijsuren te geven dan in een ‘normale’ volledige schoolweek. Dit vinden wij geen goed idee.

Als professionals in het vak Nederlands als Tweede Taal, NT2, moeten wij helaas al een tijd aanzien dat er door de overheid onvoldoende aandacht is voor kwalitatief goed NT2-onderwijs, niet alleen aan jongeren in internationale schakelklassen, maar ook aan volwassen nieuwkomers. Aanvankelijk, in de jaren zestig, werd gedacht dat de ‘gastarbeiders’ tijdelijk in ons land zouden verblijven en werd het leren van Nederlands niet aangemoedigd of gefaciliteerd.

Dat soort onderwijs was een zaak van vrijwilligers en buurthuizen. Veel van die vrijwilligers hebben zich in de loop van de tijd als docent NT2 bekwaamd en ontwikkeld in dit beroep. Het vak kreeg academische belangstelling en er werd onderzoek gedaan en doordacht lesmateriaal ontwikkeld. Taalwetenschapper René Appel bijvoorbeeld, bij de meeste Nederlanders alleen bekend van zijn misdaadromans, was eens namens de gemeente Amsterdam bijzonder hoogleraar verwerving en didactiek van het Nederlands als tweede taal aan de Universiteit van Amsterdam. De gemeente Amsterdam heeft later ook nog een rol gespeeld bij het benoemen van een hoogleraar Nederlands als tweede taal.

Οnbegrijpelijk

De landelijke overheid daarentegen speelt geen of zelfs een desastreuze rol in dit vakgebied. In 2007 werd met de inwerkingtreding van de Wet Inburgering marktwerking bij de inburgering geïntroduceerd. Al in 2010 heeft de Algemene Onderwijsbond een rapport uitgebracht waarin werd geconcludeerd dat dat enorme negatieve gevolgen heeft gehad voor de kwaliteit van het NT2-onderwijs: de concurrentie tussen aanbieders leidde tot minder lesuren, grotere klassen en minder en onbevoegde leraren. In malafide taalschooltjes stonden mensen voor de klas die niet opgeleid waren om NT2-onderwijs te verzorgen.

En precies deze zaken, die dus al jaren geleden werden geconstateerd, worden nu bij wet opnieuw voorgesteld. Onbegrijpelijk voor ons. Maar volgens de verantwoordelijke (inmiddels demissionaire) ministers is het beter dan helemaal niets.

Weerhouden

Het is belangrijk om in te zien dat het tekort aan docenten NT2 als gevolg van grote aantallen migranten niet zozeer komt door plotselinge brandhaarden in de wereld, zoals sommige politici ons willen doen geloven, maar vooral doordat de overheid weigert in te zien dat allerlei vormen van migratie niet tijdelijk zijn en dat er daarom blijvend behoefte aan kwalitatief goed NT2-onderwijs is.

Migratie zal de komende decennia alleen maar toenemen, onder andere vanwege klimaatverandering. Dat vraagt om een structurele en duurzame oplossing voor het NT2-onderwijs. Als NT2-professionals staan wij voor goed onderwijs aan nieuwkomers, zodat ze de kans krijgen volwaardig mee te doen in de samenleving en niet als tweederangsburgers worden beschouwd. Daarbij is het van belang in te zien dat niet iedereen die goed Nederlands spreekt, het Nederlands als tweede taal kan onderwijzen: het is een vak apart!

Sinds het begin van de ontwikkeling van het NT2-vak zijn er weliswaar – commerciële – post-hbo-opleidingen om docenten NT2 op te leiden, maar het verzorgen van NT2-onderwijs en de opleiding tot NT2-docent worden onvoldoende ondersteund door de overheid. Wie zich wil omscholen tot docent NT2 kan bijvoorbeeld geen lerarenbeurs aanvragen.

Daarnaast worden NT2-docenten vaak slecht betaald. Als ze in vaste dienst zijn, vallen ze niet onder een CAO, en velen zijn gedwongen als zzp’er te werken, met de bekende nadelen en risico’s. De onderbetaling is ook een gevolg van marktwerking en van gemeentelijke aanbestedingen die meestal worden gegund aan de goedkoopste aanbieder. Deze omstandigheden kunnen mensen ervan weerhouden voor het beroep te kiezen.

Serieus

Zoals de asielcrisis eigenlijk een opvangcrisis is en aan slecht beleid te wijten is, is de onderwijscrisis aan nieuwkomers eigenlijk een onderwijsbeleidscrisis die is te wijten aan slecht onderwijsbeleid. Omdat de overheid al zo’n vijftig jaar geen regie neemt om kwalitatief goed NT2-onderwijs te borgen – er is bijvoorbeeld geen initiële lerarenopleiding NT2 – zijn er steeds opnieuw lapmiddelen nodig en gaan we steeds terug naar af, zoals het voorstel om minder uren en onbevoegd onderwijs aan nieuwkomers toe te staan.

Hopelijk wordt dit wetsvoorstel door de tweede kamer controversieel verklaard en komt er een kabinet dat het NT2-onderwijs wel serieus verankert in wetten en onderwijsbeleid. Dat verdienen nieuwkomers en daar is ook de Nederlandse samenleving bij gebaat.

Camille Welie, universitair docent en coördinator docentenopleiding NT2 aan de VU en Lidy Zijlmans, voorzitter van de opleidingscommissie van de Beroepsvereniging Nederlands als tweede taal (BVNT2)
Dit stuk verscheen eerder in Het Parool