40 jaar tandeloos (20)

Bewonderaars van A.F.Th. van der Heijden organiseerden al wandel- en fietstochten in allerlei locaties die een rol spelen in het werk van de schrijver – Geldrop, Nijmegen, Den Bosch, Eindhoven, Amsterdam (Napels ontbreekt). Nu wordt er in dat werk ook heel wat heen en weer gelopen en gefietst, en niemand zij het genoegen ontzegd om een dagje langs alle adresjes te gaan die in de boeken worden genoemd. Voor andere schrijvers bestaat het ook, zoals er ook bijvoorbeeld kookboeken zijn met recepten uit A la recherche du temps perdu of alle muziek in de boeken van Henry James.

Maar de ware liefhebber van het werk van Van der Heijden weet dat een dergelijk boek pas echt rijk is als het alle erotische mogelijkheden op een rijtje zet die de schrijver in zijn oeuvre onderzoekt: een Kama Sutra voor de Van der Heijdeniaan. Albert Egberts werkt in Onder het plaveisel het moeras aan een encyclopedie van het vrouwelijke geslachtsdeel, De kapel. Dat zou een onderdeel van die kama sutra kunnen zijn.

Er bestaan geloof ik weinig schrijvers die vooral zo’n variëteit aan erotische mogelijkheden hebben beschreven. Neem alleen al de mogelijke deelnemers: solo, man en vrouw, twee mannen, trio’s van verschillende samenstellingen, orgieën met meerdere deelnemers. Geen enkele van de combinaties blijft onbenut, maar daarnaast wordt ieder van die combinaties nog op allerlei manieren ingevuld – tot aan het stemvorken aan toe van het laatst verschenen (publieke) deel. In Het hof van barmhartigheid heeft Albert bijvoorbeeld seks met een zekere Jerry terwijl ze buiten zijn in de vrieskou en allebei schaatsen aanhebben:

Zo was er naast de tegenstelling van vrieskou en intense warmte nog een tweede contrast: hun totale gekleedheid, het geheel en al verpakt zijn, op die paar vierkante centimeters na. Bij elke beweging achterwaarts werd er tussen hun lichamen een ijskoude metalen ring geslagen. De uitgestoten nevel tussen hun gezichten was nu diffuser. Jerry hield het hoog optrekken van haar benen niet langer vol en liet haar voeten met de schaatsen op Alberts onderbenen neerkomen; de ijzers hakten onregelmatig in zijn kuiten, hadden ook wel de neiging een pijnlijk spoor te trekken naar zijn enkels. Zijn eigen schaatsen schraapten door ijsgruis, waar hij, zich afzettend om via een wollen torn een tegenwereld van warmte binnen te gaan, een dunne korst had stukgetrapt. De herinnering zou nooit uit zijn lichaam verdwijnen: zijn orgasme voelde zo heet dat hij meende daar, aan de bron, een grote brandblaar te voelen ontstaan.

Als kers op de taart wordt deze scene daarna nog in een studentenorgie nagedaan door de ‘officiële’ partners van Albert en Jerry van dat moment.

Die seksscenes hebben onveranderlijk iets wat verder meestal ontbreekt: grote concentratie. Ik heb in een eerder stukje het leven in de breedte gecontrasteerd met mindfulness. Waar dat laatste betekent: helemaal in het moment leven, samenvallen met de ervaring die je op zeker moment ondergaat, betekent het eerste juist alles tegelijkertijd beleven. Het tweede is veel vergeestelijkter: je kunt alleen leven in de breedte met inzet van al je cognitieve vermogens.

Maar dat valt dus weg bij de seks, waar Albert en alle andere personen die in De tandeloze tijd (of elders in het oeuvre) seks hebben echt helemaal opgaan in wat ze op dat moment aan het doen zijn.

De ijsscène is daar een goed voorbeeld van. Precies doordat het zo koud is en de geliefden zich dus niet helemaal kunnen ontkleden is de concentratie maximaal: alleen op de geslachtsdelen. Waar de rest van de wereld ijskoud is, en bewegingsloos, gaat alle aandacht naar de hitte van het orgasme.

Het is natuurlijk opvallend dat de variatie aan seksuele mogelijkheden zo ruim is en zo groot. Ieder contact moet weer totaal anders zijn, en alle beschreven personen lijken ook een eindeloze fantasie te hebben, met steeds weer nieuwe mogelijkheden. Je kunt nu eenmaal niet in het moment leven als dat moment lijkt op eerdere momenten.