Op vrijdag 24, zaterdag 25 en zondag 26 november 2023 wordt in theater De Regentes in Den Haag de vijfde editie van het Festival voor het Afrikaans gehouden. Deelnemers zijn onder meer Antjie Krog, Stef Bos, Adriaan van Dis, Amanda Strydom, Ronelda Kamfer, Babs Gons, Frazer Barry, Dean Balie, Marlo Minnaar en de Klimaatdichters.

Het Festival voor het Afrikaans heeft tot doel ,het Nederlandse en Vlaamse publiek te laten kennismaken met de rijkdom van de Afrikaanstalige cultuur. Het programma bestaat uit muziek, toneel, literatuur, spoken word, film en debat.

Taal is de grondslag van het Festival voor het Afrikaans. Het Afrikaans is de derde grootste taal van Zuid-Afrika, na het Zoeloe en het Xhosa maar vóór het Engels. Hoewel het Afrikaans vroeger geassocieerd werd met de apartheid, is het merendeel Afrikaanssprekenden niet wit, maar bruin of zwart. Van de bruine bevolking van Zuid-Afrika heeft driekwart het Afrikaans als huistaal. Door de historische verwantschap kunnen Nederlandse festivalgangers het Afrikaans al snel makkelijk volgen, en daarmee gaat er een heel nieuwe wereld voor hen open. Ook de deelnemende schrijvers en artiesten vinden elkaar via de taal.

Literatuur

Tijdens het festival vinden verschillende schrijversoptredens plaats. Dichteres Antjie Krog treedt op met haar goede vriend Adriaan van Dis, en spoken word artist Babs Gons, de Nederlandse Dichter des Vaderlands, met dichteres Ronelda Kamfer. Marlene van Niekerk, die dit najaar gasthoogleraar is aan de Universiteit Gent, deelt het podium met de Klimaatdichters Moya De Feyter, Nisrine Mbarki en Carina van der Walt. Margriet van der

Waal, hoogleraar Zuid-Afrikaanse letterkunde, cultuur en geschiedenis (UvA), gaat in gesprek met schrijfster Marita van der Vyver over haar nieuwe roman Laaste kans, en journalist Ingrid Glorie praat met de Leidse literatoren Eep Francken en Olf Praamstra over Geen land voor dromen, hun kloeke geschiedschrijving van de Zuid-Afrikaanse Nederlandse literatuur. Zaterdag late night is voor stand-up comedian en topjournalist Marianne Thamm, van wie in 2018 het autobiografische De ondraaglijke blankheid van het bestaan verscheen. Op zondagmiddag vindt er een gesprek over Afrikaanse jeugdliteratuur plaats met Antjie Krog, Marita van der Vyver, Bianca Flanders en Solet Scheeres.

De twee speelfilms die vertoond worden, zijn allebei boekverfilmingen: het realistische drama Poppie Nongena (naar de invloedrijke roman van Elsa Joubert) en de komedie Hans steek die Rubicon oor (naar een boek van Rudie van Rensburg), onlangs uitgeroepen tot beste film van het jaar.

Taal

Tijdens het festival zijn er daarnaast twee sessies waarin taal expliciet centraal staat: het Taaluniedebat ‘Salig is die vertalers’ en een gesprek over ProVARIA.

Taaluniedebat ‘Salig is die vertalers’
Sinds eind jaren negentig houdt dichteres Antjie Krog – in 2018 winnares van De Gouden Ganzenveer – zich steeds meer bezig met vertalen. Dat resulteerde onder meer in vertalingen van Een mond vol glas van Henk van Woerden, de autobiografie van Nelson Mandela en Mamma Medea van Tom Lanoye. En natuurlijk in de bloemlezingen van poëzie uit andere Zuid-Afrikaanse talen Met woorde soos met kerse (2002) en Stitching a Whirlwind (2018). Vertalen, schrijft Krog in haar essay ‘Salig is die Vertalers…’, is een politieke daad: ‘een doelbewuste interactie om een bestaande stand van zaken te veranderen’.

Tijdens het Festival voor het Afrikaans praat Yves T’Sjoen, hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde aan de Universiteit Gent, bijzonder hoogleraar aan de Universiteit Stellenbosch en mede-oprichter en bestuursvoorzitter van het Gents Centrum voor het Afrikaans en de Studie van Zuid-Afrika, met Antjie Krog, Ronelda Kamfer en Elleke Boehmer, hoogleraar Wereldliteratuur in het Engels aan de Universiteit van Oxford over het maatschappelijke belang van vertalen.

ProVARIA
Niet alle Afrikaanssprekenden spreken hetzelfde soort Afrikaans. Tijdens de apartheidsjaren gold het zogenaamde “Standaardafrikaans” als norm. Andere variëteiten werden als minderwaardig beschouwd. Nu spreken taalkundigen liever van “algemene Afrikaans”: het Afrikaans dat wordt gebruikt in contemporaine geschreven en gesproken media. Daarnaast krijgen de variëteiten van het Afrikaans, zoals bijvoorbeeld het Kaapse Afrikaans, steeds meer aandacht. In juli 2023 werd het ‘Project oor Variasie in Afrikaans’ (ProVARIA) gelanceerd, dat tot doel heeft het bestaande wetenschappelijke onderzoek naar de variëteiten van het Afrikaans te inventariseren, hiaten vast te stellen en nieuw onderzoek te entameren. Het project krijgt een looptijd van 20 jaar. Een belangrijk uitgangspunt is dat alle variëteiten als gelijkwaardig beschouwd worden. Onder leiding van journalist Ingrid Glorie wisselen Wannie Carstens, emeritus-hoogleraar Afrikaanse taalkunde aan de Noordwes-Universiteit (Potchefstroomcampus) en voorzitter van de projectgroep ProVARIA, Frans Hinskens, bijzonder hoogleraar Taalvariatie en taalcontact aan de Radboud Universiteit Nijmegen en onderzoeker bij het Meertens Instituut, Amsterdam, Nicoline van der Sijs, emeritus-hoogleraar historische Nederlandse taalkunde in de digitale wereld aan de Radboud Universiteit Nijmegen en onderzoeker bij het Instituut voor de Nederlandse Taal, Leiden, en Frazer Barry, zanger, acteur en presentator, over taalvariatie in het Afrikaans en het Nederlands.

Meer informatie en de precieze tijdschema’s zijn te vinden op de website van het Festival.