Proefcollege Nederlandse Taal en Cultuur
voor leerlingen die Nederlands willen gaan studeren
vrijdag 15 december 2023, 16:00-17:00u (online)

Over ambiguïteit

In dit proefcollege gaat taalkundige Eddy Ruys het hebben over taal als communicatiemiddel. Taal wordt vaak beschouwd als een geschikt middel om mee te communiceren, maar natuurlijke talen zoals het Nederlands zijn eigenlijk maar matig geschikt voor dat doel. Eén oorzaak van die ongeschiktheid is dat natuurlijke talen krioelen van de dubbelzinnigheid, ofwel: ambiguïteit.

Woorden en zinnen hebben vaak – bewust of onbewust zo bedoeld door degene die ze uitspreekt of opschrijft – veel meer dan één mogelijke betekenis. In dit college kijken we naar verschillende oorzaken van ambiguïteit. We onderzoeken niet alleen waarom sommige zinnen ambigu zijn, maar ook waarom andere zinnen dan juist weer verrassen door eenduidigheid in betekenis.

Een voorbeeld uit de Volkskrant van 17-1-2022 om te laten zien waar we naar gaan kijken:

hij kwam op voor overbelaste loketmedewerkers en mishandelde conducteurs

Kun je bedenken waardoor deze zin ambigue is (of niet?). Je kunt denken aan lexicale homonymie (zoals in: ‘ik zag haar vallen’, dan wordt dubbelheid veroorzaakt door de betekenis van  bepaalde woorden). Maar ook aan structurele ambiguïteit (zoals in: ‘zij sloeg de man met de honkbalknuppel’, dan komt dubbelheid door de manier waarop de zin is gemaakt). We gaan in het college vooral kijken naar ambiguïteit die je misschien nooit opgevallen is, maar die wordt veroorzaakt door (hoorbare, en zelfs onhoorbare) verplaatsing (zoals in: ‘met welke verrekijker heb je hem zien spelen?’).

Kom mee puzzelen met Eddy Ruys op 15 december, en leer begrijpen waar taal als communicatiemiddel wel en niet tekort schiet. Je kunt je aanmelden voor het proefcollege door een e-mail te sturen naar: prof. dr. Els Stronks, e.stronks@uu.nl. Je ontvangt een Teams-link om deel te nemen.