Mocht uw stemming vandaag een dieptepunt bereiken: op verzoek van mijn werkgever maakte ik een lijstje met vijf leestips voor Blue Monday.

Met dank aan Ilse Bloembergen voor de uitnodiging.

Vandaag is het Blue Monday, de beruchte derde maandag van januari die door velen wordt beschouwd als de meest deprimerende dag van het jaar. De feestdagen liggen achter ons, het weer is guur en velen hebben hun goede voornemens al laten varen. Om wat positiviteit aan deze dag toe te voegen, delen we graag de aanbevelingen van Mathijs Sanders, hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde aan onze faculteit. Mathijs presenteert zijn top vijf opbeurende boeken die dienst kunnen doen als krachtig medicijn te midden van de Blue Monday-blues.

1. Tjibbe Veldkamp, De jongen die van de wereld hield. Met illustraties van Mark Janssen. Amsterdam/Antwerpen: Querido, 2023.

Adem is een ‘mogelijk kind’. Hij staat op het punt om geboren te worden, maar eerst moet hij proberen om zijn aanstaande ouders bij elkaar te brengen. Dit sprookjesachtige boek werd bekroond met de Nienke van Hichtumprijs voor het beste literaire jeugdboek van 2023. Het heeft alles wat een boek voor jongeren aantrekkelijk maakt: actie, spanning en humor. De jongen die van de wereld hield geeft een originele twist aan de bekende vraag: wat nou als je ouders elkaar zouden zijn misgelopen?

2. Edward van de Vendel, Gelukkig en blij. Met tekeningen van Martijn van der Linden. Amsterdam/Antwerpen: Querido, 2023.

De bekroonde schrijver Edward van de Vendel, die in 2019 gastschrijver was aan de Rijksuniversiteit Groningen, schreef vijftig nieuwe gedichten. De dieren van een zorgboerderij bezingen ieder op hun eigen manier geluk. De gedichten zijn grappig, ontroerend, aangrijpend en laten de lezer gelukkig en blij achter met het gevoel dat niemand er alleen voor staat. ‘Jij bent de gans die liever misschien / eerst nog een rondje wil grazen / voordat ze wild om zich heen gaat blazen’.

3. Sholeh Rezazadeh, Ik ken een berg die op me wacht. Amsterdam: Ambo/Anthos, 2023.

De veertigjarige Alma woont op een woonboot aan de Amstel. Op een dag besluit zij het drukke Amsterdam te verlaten en reist ze naar Iran, haar land van herkomst. Daar leert ze een nomadenvolk kennen, dat leeft met de rivier Aras. Maar klimaatverandering dringt de rivier steeds verder terug. De tweede roman van Sholeh Rezazadeh is een betoverend mooi boek over het verlangen naar rust en ruimte.

4. Donald Niedekker, Waarachtige beschrijvingen uit de permafrost. z.p.: Koppernik, 2022.

Na 425 jaar in het eeuwige ijs ontwaakt het bewustzijn van een dichter, ooit een bemanningslid van de onfortuinlijke expeditie van Willem Barentz en begraven in een ijsgraf op Nova Zembla. In zijn lyrische relaas duidt hij de wereld die hij wel kan waarnemen maar waarin hij niet langer kan handelen. Naarmate de grote dooi doorzet gaan zijn woorden stromen en vloeien verleden (‘waarachtige beschrijvingen’) en heden (‘permafrost’) in elkaar over. Waarachtige beschrijvingen uit de permafrost is een oefening in het toelaten van toeval. ‘Veel heb ik gezien, ver kan ik schouwen. Veel kan ik verhalen.’ Een schitterende rapsodie in ijs.

5. Judith Herzberg, Jo. Amsterdam: De Harmonie, 2023.

Judith Herzberg is 89 jaar en een van de meest vitale dichters van deze tijd. Uit haar poëzie spreekt een nuchtere opstandigheid tegen de dwang om je aan alles maar aan te passen en een aanhoudend pleidooi voor verdraagzaamheid. Met haar prachtig vormgegeven prozaboek Jo richtte zij een bescheiden maar indringend monument op voor de vrouw die haar in de oorlog waarschijnlijk het leven redde. Herzberg hoort in haar herinnering aan Jo de stem van Angela Merkel. ‘De zachte toon bij gewichtige dingen. De durf ook. Wat ik als kind gewoon en vanzelfsprekend lief vond omdat Jo nou eenmaal lief wás, besef ik nu, was bovendien nog moed.’