Persbericht Stichting Lezen

De e-reader blijkt een positieve uitzondering te zijn op de leeservaring in vergelijking met andere digitale apparaten. Op de e-reader lezen mensen niet oppervlakkig en snel, maar juist lineair. De leeservaring is nagenoeg even hoogwaardig als van papier. Als mensen het lezen afwisselen met activiteiten die inhoudelijk gerelateerd zijn aan de tekst, bevordert dit het diep lezen. Dit blijkt uit het onderzoek van Literatuur- en Communicatiewetenschapper Niels Bakker en nuanceert de vermeende negatieve effecten van multitasken en taskswitchen met digitale media.

Niels Bakker heeft op maandag 25 maart met succes zijn proefschrift  Digitaal lezen, anders lezen? De technologische lees(r)evolutie in empirische perspectief verdedigd aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Bakker is Onderzoeksspecialist bij Stichting Lezen.

Bakker: “Ondanks dat de e-reader een lichtpuntje is voor het dieplezen, zorgen de meeste digitale apparaten voor minder lineair lezen, meer taskswitchen tijdens het lezen en een minder prettige en optimale leeservaring. Dit gaat op voor het lezen van boeken van de tablet, smartphone, laptop en personal computer in vergelijking tot papier. De e-reader is dus een positieve uitzondering.”

Oppervlakkig vs. Diep lezen

De opkomst van schermmedia heeft ingrijpende gevolgen voor het lezen. Behalve dat digitale apparaten concurreren om de schaarse vrije tijd, brengen ze ook risico’s met zich mee voor de kwaliteit van het lezen. Cultuurcritici en wetenschappers waarschuwen dat de aandachtspanne krimpt. Waar mensen teksten voorheen lineair en diepgaand doorgrondden, gebeurt dit tegenwoordig steeds vaker non-lineair, gefragmenteerd, vluchtig en oppervlakkig.

Dat het diep lezen op de helling staat, heeft vergaande gevolgen. “Diep lezen bevordert de leesvaardigheid, en deze is nodig om te kunnen functioneren in de maatschappij en op het werk. Hiernaast vergroot diep lezen de inleving en empathie met andere mensen. Op het moment dat deze afnemen, komen burgers mogelijk tegenover elkaar te staan. Diep lezen is al met al nodig voor volwaardig burgerschap en democratische participatie”, aldus Bakker.

Schaduwzijde digitalisering

De maatschappij is de laatste twintig jaar in sterke mate gedigitaliseerd. Overheid en bedrijven communiceren veelvuldig digitaal met burgers en consumenten, waarbij dit soms zelfs uitsluitend digitaal gebeurt. Ook in het onderwijs hebben digitale media een vlucht genomen, in de vorm van digitale schoolboeken en andere toepassingen.

Bakker: “Mijn bevindingen tonen deels de schaduwzijde van de digitalisering. Gedrukte media lenen zich beter voor het diep lezen, de e-reader uitgezonderd, en vormen hierdoor een stevigere basis om taal- en leesvaardigheid eigen te maken. Het is daarom van belang dat het onderwijs inzet op het lezen van papieren boeken. Digitaal fungeert in het onderwijs bij voorkeur als ondersteuning van papier.”

Scholen die een actuele, rijke collectie papieren boeken aanbieden in de school- of mediatheek en kinderen in de les tijd en ruimte te geven om boeken te lezen, faciliteren de taal- en leesvaardigheid. “Het programma de Bibliotheek op school vormt hiervan een uitwerking”, aldus Bakker.