De behandeling van Thomas Heerma van Voss’ roman Het archief in modetijdschrift Harper’s Bazaar is al her en der rondgegaan. De auteur schreef er een vermakelijk stukje over in De lage landen. Of ‘vermakelijk’? Tis eigenlijk een typisch gevalletje: dit was enorm om te lachen als het niet zo diepdroef was. Voor wie het verhaal niet kent: Heerma van Voss werd er door een vriendin op geattendeerd dat zijn roman uitverkoren was als een van de ‘beste vijf Nederlandse boeken van Harper’s Bazaar’. Het tijdschrift in kwestie is een (internationaal) toonaangevend modetijdschrift met een Nederlandse editie, en het noemt zich ‘het oudste en meest iconische modeblad ter wereld’.

Toen Heerma van Voss de erelijst bekeek bleek tot zijn verbazing dat de korte samenvatting die redactrice Stephanie Buisman van zijn roman had gemaakt nog niet in de buurt kwam van de feitelijke inhoud. Ook bij de andere vijf boeken in het eervolle lijstje rammelde er nogal wat. Zo werd De Bolle Gogh, de biografie die Jaap Cohen over Theo van Gogh schreef, als volgt samengevat:

De Bolle Gogh van Jaap Cohen vertelt het verhaal van Joris, een jonge schilder die niet alleen worstelt met zijn kunst, maar ook met zijn gewicht. Hij is een beetje ‘bol’ en dat maakt zijn zoektocht naar succes en liefde niet altijd even makkelijk. Terwijl hij probeert zijn plek te vinden in de kunstwereld, speelt hij met de verwachtingen van anderen en zijn eigen onzekerheden. Zonder twijfel een van de beste Nederlandstalige boeken van 2024.

De verdere correspondentie tussen Heerma van Voss en de redactie zijn in zijn stuk te volgen en die kun je, afhangend van je humeur, hilarisch of droefstemmend vinden –  met een redacteur van dienst (of zoals zij het noemen: managing editor) die zich steeds nuffiger opstelt en in elk geval op geen enkele manier schuldbewust.

Want het was natuurlijk evident dat het hele artikel door ChatGPT inelkaar gedraaid was. Intussen stond er wel de naam van een ‘auteur’ boven, zijnde ene Stephanie Buisman, die overigens echt bestaat en tal van artikelen schreef voor Harper’s Bazaar. Daarbij moet gezegd dat Buisman de kunst van het understatement bepaald onder de knie heeft:

Gemiddeld worden er jaarlijks 178.000 nieuwe boeken uitgegeven. Dat maakt het soms lastig om door de bomen het bos te zien.

Dat herken ik! Afentoe, heel soms, weet ik echt even niet wáár te beginnen met die stapel van 178.000 boeken naast mijn bureau.

Heerma van Voss maakt zich als conclusie van zijn artikel terecht druk over de gang van zaken in het licht van Mark Zuckerbergs aankondiging dat hij geen fact checkers meer gebruiken zal. Nog wat nadenkend viel mij nog een aantal andere zaken op.

Ten eerste. De redactionele context van het geval. Ik kan me voorstellen dat een eind- of opmaakredacteur of andere collega bij Harper’s Bazaar niet acuut de inhoud van een (weliswaar veelgeprezen) roman paraat heeft. Maar een biografie over een van de meestbesproken publieke figuren van de afgelopen decennia, met een knalgrote foto van zijn kop op het omslag??? Zelf in de redactie Harper’s Bazaar loopt toch wel één iemand rond die ooit van Theo van Gogh hoorde?

Voorts is er een achterliggende vraag: hoe is Buisman tot har kjeuze van juist deze vijf uitverkoren boeken gekomen? Ook aan ChatGPT gevraagd? Vastgesteld dat Het archief in meerdere eindejaarslijstjes van de dag- en weekbladen stond? Maar dat zou veronderstellen dat Buisman dag- en weekbladen leest. En dat is natuurlijk zeer de vraag…

In het verlengde daarvan is er natuurlijk de vraag: wat is er gebeurd met de gewone goeie ouwe, aartsluie kunstjournalistiek? Voor de jongelui van nu is het dus kennelijk nog teveel moeite om een fysiek boek beet te pakken en de flaptekst over te schrijven.

Ten slotte het druppeltje aan positiefs dat je uit de hele zaak kunt persen: kennelijk vindt een blad dat verder aan mekaar hangt van oppervlakkigheden, advertorials, luchtbellenmodejournalistiek, millenialgekwek en wat dies meer zij, het tóch van belang om iets aan Literatuur te doen. Je zou het hoopvol moeten noemen: de Schone Letteren zijn zelfs in hippige modehoofden dus nog enigermate onotkoombaar en in elk geval niet helemaal verdwenen.