In memoriam Cor van Bree (1932-2025)

De historisch taalkundige Cor van Bree is op 92-jarige leeftijd overleden. Hij was van 1968 tot 1997 verbonden aan de Vakgroep Nederlands in Leiden; vanaf 1983 als hoogleraar. Een aimabel mens en een gewaardeerde collega. Een paar herinneringen. Toen ik in 1975 in Leiden kwam werken, deelde ik een kamer met hem. Beroemd was zijn onderzoek naar de constructie ‘Ik heb de band lek’, een wending die vooral in Oost-Nederland wordt gehanteerd. Maar waar liep die grens? Op onze kamer hing een grote kaart met pijltjes of vlaggetjes; dat weet ik niet meer. Zoals de RAF tijdens de oorlog de positie van Duitse vliegtuigen aangaf, zo bracht Cor het gebruik van deze constructie in beeld. ‘Ik heb de vrouw ziek’ was een variant daarvan. Voor dat onderzoek maakte hij gebruik van vraaggesprekken met mensen die daar woonden. Hij belde ze dan vanuit Leiden op om een afspraak te maken. Omdat ze niet mochten weten waar het precies om ging, vertelde hij dat hij wilde vernemen hoe ze hun vakantie doorbrachten. De argwaan aan de andere kant van de lijn was duidelijk hoorbaar…

Cor van Bree had een bijzonder talent. Hij kon aan iemand horen waar hij vandaan kwam. Dan stelde hij een vraag aan een nietsvermoedende eerstejaars. Wanneer die antwoord gaf, zei hij bijvoorbeeld: ‘Jij komt uit het oostelijk deel van Zeeuws-Vlaanderen, ik denk uit Hulst.’ Dat klopte bijna altijd, tot verbijstering van de betrokkene.

In mijn jonge jaren droeg ik soms een vuurrode trui. Dan zei Cor, verwijzend naar een boektitel van Theun de Vries: ‘De vrijheid gaat in ’t rood gekleed.’ Ik plaagde hem ook wel eens. Toen er in de jaren tachtig aan de universiteit een pleidooi werd gehouden om een afzonderlijke kolfruimte in te richten, liet ik de desbetreffende folder in zijn postvak glijden, omdat zijn interesse niet in het bijzonder op dames gericht was.

Ergens in de jaren negentig werd hij voorzitter van het dagelijks bestuur van onze vakgroep. Ik werd ondervoorzitter. We konden het heel goed vinden samen. Op een bepaald moment was hij veertig jaar aan het onderwijs verbonden. Ik sprak hem toe en zong daarbij een lied dat wij op de lagere school ten gehore brachten, toen meester Grimbergen in 1955 dat jubileum vierde: ‘Veertig jaren heeft hij trouw, t’onderwijs gediend!’

Aan het eind van het studiejaar organiseerde Cor steevast een feestelijke inktvislunch. Vanuit zijn kamer aan de Witte Singel kon je zo het dak op. Het was een prettige afsluiting, die de samenhang binnen de vakgroep bevorderde. In mijn herinneringen was het altijd mooi weer.

Ook na zijn emeritaat kwam hij, op zijn gemoffelde herenrijwiel vanuit Oegstgeest, de vakgroep regelmatig bezoeken. Dan lunchte hij graag met studenten of oud-studenten. We zullen aan hem terugdenken als een hartelijke collega en een door iedereen gewaardeerde persoonlijkheid, schuchter soms, maar met veel gevoel voor humor.