Ik heb me lange tijd verbaasd over auteurs of kunstenaars die vinden dat de grote taalmodellen waarop chatbots gebaseerd zijn hun werk ‘stelen’. Zonder dat zij ervoor betaald worden, zeggen ze, maken de bedrijven achter die modellen goede sier met hun werk. Ook onlangs was er weer onrust, toen er een lijst circuleerde van boeken waarvan Meta, het bedrijf achter onder meer Facebook en Google, gebruik had gemaakt.

Natuurlijk moeten auteurs betaald worden als hun boeken gebruikt worden, dacht ik: de prijs van één exemplaar. Als ik onverhoopt ineens besluit dat ik romanschrijver wil worden, schaf ik ook allerlei romans aan om die te lezen en ervan te leren. Maar dan is één exemplaar ook voor mij voldoende – Vonne van der Meer mag niet verwachten dat ik voortaan een percentage van mijn opbrengsten aan haar afsta omdat ik mij door haar heb laten inspireren.

Krabbelaars

Dat die grotetaalmodellenbedrijven auteurs heel veel geld betalen, leek me zoiets als de andere ideeën die Ann De Craemer onlangs opperde in een stuk op De lage landen, zoals dat uitgevers minder boeken van Bekende Vlamingen of Bekende Nederlanders zouden moeten uitgeven om de markt voor ‘echte’ schrijvers niet te bederven, of dat de boekenprijs flink omhoog moet. Het gaat allemaal niet gebeuren. Als mensen liever een boek van een Bekende Lagelander (BL’er) lezen dan van een serieuze schrijver, wie zal die mensen dan tegenhouden? Als mensen straks liever het mechanische proza uit de AI-machine tot zich nemen, wat kunnen we daar dan aan doen?

Toch hebben Ann en al haar collega-schrijvers wel degelijk een punt in het geval van de taalmodellen. En dat is dat die dingen vooralsnog gemaakt worden door grote, geldverslindende bedrijven, die ook nog eens in Amerika gevestigd zijn: we weten niet wat ze precies met onze data doen en we weten niet hoeveel geld zij gaan verdienen met wat wij allemaal verzinnen. Ja, wij allemaal: niet alleen de echte schrijvers zoals Ann De Craemer, maar ook de krabbelaars zoals jullie en ik.

De juiste oplossing lijkt mij om die grotetaalmodellen controleerbaar te maken: publiek bezit. Nationaliseer Meta in Europa! Of maak alternatieve technologieën die net zo goed zijn en net zo transparant. Ja, dat is een communisme van het schrijverschap. Ik geloof er niets van dat mensen uiteindelijk romans willen lezen die door die taalmodellen gemaakt zijn. Mijn voorspelling is dat de behoefte aan authenticiteit zal winnen, de taalmodellen zijn het summum van én de doodsteek voor het postmodernisme. Maar wel kunnen we dan met zijn allen gratis gebruikmaken van de wonderlijke mogelijkheden van deze systemen.