‘A story more of woe’

There never was a story more of woe than that of Juliet and Romeo. Nooit was er een verhaal zo vol verdriet als dit van Juliet en Romeo. Je leest het op p. 29 van Romeo & Juliet lezen, het debuut van Seppe Decubber. De titel duwt het al in je gezicht, en ook in het boek zelf wordt snel duidelijk: de oerklassieker van Shakespeare speelt een centrale rol in dit verhaal.

Er zijn allerlei termen in omloop voor manieren waarop teksten elkaar beïnvloeden, van ‘intertekstualiteit’ en ‘metatekstualiteit’ via ‘bewerking’ of ‘hertaling’ tot misschien ‘collage’ of ‘ontrijming’. Vanuit een deconstructionistische bril zijn die termen überhaupt niet nodig omdat alle teksten bouwen op en verbonden zijn met eerdere teksten. Dat klopt, maar er is wel variatie in hoe expliciet een auteur aan eerder werk refereert en in de manier waarop die dat gaat doen. En dat zie je ook zeker weer in Decubbers integratie van Shakespeares Romeo & Juliet.

Romeo & Juliet lezen is een meanderend, nuchter en delicaat geschreven werk. Het is een essayistische novelle vanuit een ik-verteller, die voorzichtig en feitelijk diens ervaringen fileert als huiswerkbegeleider voor een jong anderstalig meisje. Op p. 63 krijg je:

Langzaamaan begrijpt een kind dat het de uitwisselingen tussen binnen en buiten maar ten dele kan regelen. Er is geen lichaam, of toch niet in de buitenwereld, dat altijd op dezelfde plaats blijft. Ook al vraag je het om er altijd te zijn, of huil je nog zo luid. Om niet te verdwalen hebben jonge mensen nood aan juiste, betekenisvolle woorden. Woorden die precies goed zitten.

What is this?

M wees de halve maan boven Juliets balkon aan.

Dat is de maan. The moon.

Maam?

Maan. 

Shakespeares werk is in dit verhaal haast een toevallige passant, een werk dat wordt aangehaald in een poging connectie te vinden, als houvast van waaruit woorden als ‘maan’ in de woordenschat geduwd worden. Daar koppelt Decubber zinnige en waardevolle reflecties aan, maar in eerste instantie lijkt het dat die net zo goed tot stand hadden kunnen komen via andere werken dan Romeo & Juliet. Het lijkt zelfs wat onwerkelijk dat net Romeo & Juliet wordt aangevoerd. Het is een verhaal dat toch wat referentiekader vraagt en nu ook niet meteen het zachtste einde kent.

Ik wist niet hoe M op de afloop van Romeo and Juliet zou reageren. Maar ik wist intussen wel dat je door een verhaal luidop te lezen er kieren in maakte. Kieren waarin een stilte, een hapering, een herhaling of een tegendraadse klemtoon een woord uit de omringende zin kon tillen. Kieren waarin een verhaal verandert maar de tekst hetzelfde blijft. (p. 80)

Het voordeel aan een essayistisch werk is dat je net dat soort reflecties over lastige eindes, referentiekaders en tekstinzicht ook als schrijver kunt gaan maken. Dat doet Decubber in het fragment hierboven, maar ook door zelf bewerkingen voor een jonger publiek van Romeo & Juliet aan te halen, zoals Ed Francks Romeo en Julia en Romeo and Julia – A Shakespeare story van Matthews en Ross. Zelfs Virginia Woolf vliegt langs, net als Shakespearespreekbeurten in de klas. Er is dus niet enkel de verwerking van Shakespeare door het verhaal, er is ook aandacht voor andere verhalen die Shakespeare verwerken en voor de manier waarop je dat kunt doen. En zo uiteindelijk ook voor de redenen waarom het verhaal van Romeo en Juliet veel relevanter is voor deze ontmoeting tussen huiswerkbegeleider en jonge nieuwkomer dan je zou denken.

Haast op kousenvoeten introduceert Decubber zo verbanden tussen de plotlijn van het bekende Shakespearestuk en die van de huiswerkbegeleiding. Het resultaat van die oefening is dat je op een nieuwe manier tegen Shakespeares tragedie aankijkt. Bijzonder is dat je die nieuwe lezing van Shakespeare als een soort surplus aanvoelt, niet als de kern van Decubbers narratief. Het is een middel tot zijn doel om je het kind en het haar aangedane onrecht te laten zien. Het helpt de ‘ik’ aanvaarden hoe beperkt diens rol is in het bestrijden van dat onrecht, en helpt die inzien hoe in die beperkte rol toch ook een roeping kan schuilen.

Zowel Decubber als Shakespeare vragen zich op hun manier af hoe ver je met woorden komt om een relatie die niet voor de hand ligt, vorm te geven en aan te houden. Daarin schuilt een uitnodiging om na te denken over je eigen verhaal en de plaats van woorden daarin. Met of zonder woe.

Romeo & Juliet lezen, Seppe Decubber. Borgerhoff & Lamberigts