Taal als thuis

De vluchtelingenstroom houdt Nederland al jaren bezig en ook dit jaar was het één van de belangrijkste thema’s bij de Tweede Kamerverkiezingen. Asielzoekers worden als collectief behandeld en vormen volgens sommigen de oorzaak van alle problemen in Nederland. Het individu wordt daarbij vergeten. In haar debuut Ze hebben daar gezeten, ik heb ze gezien schijnt Alissa van den Berg een ander licht op asielzoekers, een persoonlijk licht. 

Alissa van den Berg werkte van 2023 tot 2025 als docente Nederlands aan de voorinburgeringsschool Iedereen aan Boord in Deventer. Op de school kregen zowel statushouders als asielzoekers taalles. Bovendien richtte de school zich op integratie en de opbouw van een sociaal netwerk.

De sjaak

In korte, persoonlijke verhalen leren wij Van den Berg en haar leerlingen kennen. De leerlingen volgen vier dagen onderwijs en komen van over de hele wereld: Afghanistan, Colombia, Iran, Jemen, Pakistan. Maar, zoals Van den Berg dat in haar eerste hoofdstuk naar voren brengt, ze hebben één ding gemeen:

 Ze willen Nederlands leren zoals ik nog nooit iets wilde of moest leren. Ze hebben dat nodig, zoals ik nooit iets nodig had.

Op een respectvolle wijze vertelt Van den Berg over haar leerlingen en waar zij tegenaan lopen. Niet alleen taalkwesties, maar ook de asielprocedure en de onzekerheden die die met zich meebrengt. In het klaslokaal is ruimte voor persoonlijke verhalen en emoties. Het is ook lastig met zo veel verschillende culturen in een ruimte te zijn. Waar het geloof voor de één steun en betekenis geeft, betekent het voor de ander gevaar en noodzaak tot vlucht. Maar bij Van den Berg in de klas is de sfeer niet altijd serieus. Er wordt ook gelachen. Want wat betekent het eigenlijk als je de pineut, de klos of de sjaak bent? Het is hartverwarmend om te lezen hoe het leren van de taal deze mensen verbindt en een doel geeft.  

Spiegel

Het boek is geen politiek manifest vóór of tegen vluchtelingen en mengt zich op geen enkele manier in het politieke debat. Het laat de mens achter de vluchteling zien. Een mens met talenten, een opleiding of beroep, humor en gevoelens. Maar het laat ook hun potentie zien en de kansen die goed taalonderwijs biedt aan statushouders en asielzoekers. Het is ontroerend om te lezen hoe onzekerheid en angst uitgroeien tot hoop en leergierigheid. De dankbaarheid bij de leerlingen is groot. Op de laatste dag wordt de docent overspoeld met kleine cadeautjes, zoals sportsokken en een sleutelhanger. Tegelijkertijd houdt de schrijver mij als lezer een spiegel voor. In de politiek wordt er veel gesproken over asielzoekers, maar tot een daadwerkelijke oplossing voor dit ‘probleem’ komt het niet. Het lijkt vooral een heen-en-weer-geslinger van woorden dat leidt tot vingerwijzen. De spiegel houdt de lezer dezelfde vraag voor die de samenleving aan de politiek richt: hoe kunnen wij tot een werkbare oplossing komen?    

Het boek is een ontroerende getuigenis die laat zien hoe taal niet alleen woorden, maar ook werelden verbindt.

Ze hebben daar gezeten, ik heb ze gezien, Alissa van den Berg. Querido