Het mooie aan literatuur is: een schrijver kan over álles schrijven en als lezer kom je dus ook van alles tegen qua thematiek. In deze roman: een Frans meisje dat als tiener in de jaren zestig een verhouding heeft met een oudere Amerikaan en de seksualiteit met hem compleet anders beleeft dan hij. Eigenlijk gaat het verhaal in diepere zin misschien wel over het miskende seksuele genot van de vrouw. Een interessant en niet-voordehandliggend thema. En er is nog iets mooi aan literatuur: met de vorm waarin je een verhaal giet, kun je het aansterken. Je kunt de lezers ermee verrassen, zich laten verwonderen of aan het denken zetten. Het is een methode om je verhaal te verheffen. Anne Mieke Backer heeft dit met haar eerste roman heel scherp gedaan.

Ik was dat meisje heeft twee vertelperspectieven die elkaar afwisselen. Het boek begint met een vertellend ik: de hoofdpersoon, “een oude vrouw geworden”, beschrijft wat ze meemaakte, ontdekte en voelde in haar leven. In het eerste hoofdstukje, dat met zeven pagina’s gelijk het langste is, vertelt ze dat haar Amerikaanse jeugdliefde een boek heeft geschreven over hun verhouding. Als je vervolgens omslaat en ziet dat het volgende hoofdstukje in een ander lettertype is weergegeven, weet je: dit is een fragment uit het boek van de Amerikaan!

Althans, dat dacht ik. Het is – als ik zo vrij mag zijn – best een logische gedachte. Het feit dat dit tweede hoofdstukje ook vanuit het meisje wordt verteld, zij het in de derde persoon, doet hier niet eens zo veel afbreuk aan. Een voorbeeldzin: “ ‘Dit is Parijs, ik ben in Parijs,’ herhaalt het meisje in zichzelf”. Toch blijkt later dat deze hoofdstukjes in de derde persoon (personale verteller) onmogelijk van de Amerikaan kunnen zijn. Het meisje doet en denkt dingen die hij nooit heeft kunnen weten, maar die wel aansluiten bij wat de oude vrouw vertelt.

Ik was verward en verbaasd. Waarom zou je als schrijver zo’n logische keuze niet maken? Waarom zijn er nu überhaupt twee vertelperspectieven? De hoofdstukjes staan in chronologische volgorde, de focalisatie wisselt niet. Hoe kan ik in het volgen van het verhaal nu onderscheid maken tussen die perspectieven?

Pas een paar dagen na het uitlezen van het boek kwam ik erachter: dit is juist allemaal de bedoeling! We verwachten als lezer een beschrijving vanuit de andere partij. Dat is eerlijk. Twee mensen, twee verhalen. Maar de boodschap van dit boek is dat de verhoudingen tussen de man en het meisje scheef lagen. Het wás oneerlijk. De man haalde alles uit die romance, wist aan welke touwtjes hij kon trekken. Hij had de ervaring, hij had de positie, hij had de auto waarmee ze naar hotels reden, het geld om etentjes en overnachtingen te betalen. Hij kon wél typen en schreef er een erotische roman over.

Voor het meisje werd het een ervaring die ze haar leven lang met zich meedroeg en niet per se op een goede manier. Ze werd in de steek gelaten en wist zich nooit echt meer aan een andere man te binden. Toch klinkt er geen jammerklacht of verwijt door in haar verhaal. Die emoties kun je pas terugvinden in de revanche die is verborgen in de vorm van het verhaal: twee perspectieven, beide vanuit het hoofdpersonage. De vrouw vertelt het verhaal, het meisje beleeft het verhaal. De man heeft er misschien wel over geschreven, maar daar lezen we helemaal niks van. Juist niet!

Na dit inzicht begon ik ook de titel, die ik eerst wat saai vond, enorm te waarderen. Ik zag namelijk dat de twee vertelperspectieven hierin zijn gerepresenteerd: de ‘ik’ en het meisje. Ook hier is de Amerikaanse man nergens te vinden. Een bekroning van de verborgen revanche.

Ik was dat meisje, Anne Mieke Backer. Ambo|Anthos