Hij de lusten, zij de lasten
In Kijk niet om!, de nieuwste roman van Michelle van Dijk, worden de levens van twee vrouwen op een bijzondere manier verteld. Je leest over een secretaresse die haar hele carrière op hetzelfde kantoor werkt. In modieuze kleding typt ze facturen, neemt ze de telefoon aan en correspondeert ze met de klanten van het bedrijf. De hoogtepunten van haar dag zijn wanneer haar baas binnenloopt, met wie ze een affaire heeft. De directeur kiest echter nooit echt voor haar, maar keert ’s avonds terug naar zijn vrouw.
Haar nichtje, een lerares klassieke talen, komt een uit het oog verloren jeugdvriend tegen. De vonk slaat weer over en hoewel ze beiden een partner hebben, beginnen ook zij een affaire. Zij maakt het uit met haar partner, maar hij keert iedere avond naar zijn gezin terug.
De verhalen van deze twee vrouwen steekt Van Dijk als vierkante lappen aan elkaar tot een quilt. Het interessante aan de roman is dat de tussenstroken van de quilt zijn ingevuld met verhalen over duistere liefdes, uit de klassieke oudheid en uit het heden.
Wat betreft de personages in de stofvlakken, kiest Van Dijk ervoor om de secretaresse en de lerares verliefd te laten worden op een man die zijn echtgenote belazert, een man die kan genieten van de aandacht van de geliefde/maitresse, maar vervolgens weer naar het comfortabele thuis gaat waar zijn echtgenote op hem wacht. En de buitenvrouw is verloren zonder haar affaire, zwelgt thuis in haar liefdesverdriet en kan zich nauwelijks focussen op belangrijkere dingen in het leven. Laat staan een man zoeken die ze verdient. Met name de fragmenten van de secretaresse kunnen erg stereotype-bevestigend zijn, maar laten tegelijkertijd ook de tijdsgeest zien. Van Dijk beschrijft de stereotypen die er bestaan rondom de man-vrouwverhouding in relaties, de ongeschreven regels waar mannen en vrouwen zich aan dienen te houden en hoe deze een generatie later bij de lerares klassieke talen al aan het verschuiven zijn.
De mannen in deze stofvlakken blijven veelal op de achtergrond. We weten niet hoe ze denken over de situatie of waarom ze doen wat ze doen. Zij zijn in deze roman de passieve bijfiguren, terwijl de vrouwen zichtbaar zijn, gehoord worden en keuzevrijheid hebben.
Michelle van Dijk is naast schrijfster ook docente Nederlands. Als een goede leerkracht weet ze met deze roman haar lezers te interesseren in klassieke en moderne verhalen over ongezonde liefde, machtsongelijkheid en ernstig grensoverschrijdend gedrag. Ze laat de lezer nadenken over onevenwichtige rollen in relaties, met pakkende voorbeelden als Bill Clinton en zijn stagiaire Monica Lewinsky. Hierbij noemt ze niet alleen het effect op Lewinsky’s leven, maar reflecteert ze ook op de keuzes die echtgenote Hillary Clinton destijds maakte en de consequenties die deze hadden voor haar eigen politieke carrière. Van Dijk weet hier mooi te ontleden hoe complex zo’n positie voor een vrouw is, wanneer ze door toedoen van haar partner gedwongen wordt uitspraken te doen die negatief voor haarzelf uitpakken, omdat ze in een te kwetsbare positie is om een andere keuze te maken. En dat alles doet de vrouw met een zogenaamde secretaresseglimlach op haar gezicht.
Van Dijk grijpt ook graag terug op verhalen uit de klassieke oudheid. Hoe in de verhalen van Ovidius vrouwen als Dido door mannen verleid werden om vervolgens zonder pardon aan de straat gezet te worden. Of nog erger, door een man verkracht werden om vervolgens in een boshut te worden opgesloten en monddood te worden gemaakt zoals Philomela, wier tong werd uitgesneden. Zij kon hierdoor aan niemand vertellen wat haar schoonbroer Tereus haar had aangedaan. Een schokkend verhaal, maar Van Dijk gebruikt deze mythe ook om te laten zien dat vrouwen toch naar een manier zoeken om zich te uiten. Philomela weefde een kleed voor haar zus Procne waarop precies te zien was wat haar was overkomen, waardoor ze werd gered en samen met haar zus wraak kon nemen.
Kijk niet om! toont hoe belangrijk het is om deze verhalen te blijven vertellen. Om je te blijven inleven in de situatie van iemand die door genderongelijkheid in de samenleving kwetsbaar is wanneer haar partner haar bedriegt. Maar ook hoe deze vrouwen een manier vinden om van zich te laten horen. Met haar heldere en directe schrijfstijl weet Van Dijk de lezer de essentie van de verhalen voor te leggen, waarbij ze actief aanzet tot nadenken over de thema’s binnen het verhaal. Ze legt ook termen als de rape myth krachtig uit, waardoor deze tussenstroken niet alleen interessant maar vooral ook leerzaam zijn voor een breed publiek. Grensoverschrijdend gedrag is vaak niet zo helder zichtbaar als een schoonbroer die een vrouw verkracht en vervolgens opsluit in een boshut. Grensoverschrijdend gedrag gebeurt vaak door een bekende, zoals een date die op meer aandringt dan de ander wil. Hoewel je tong vervolgens niet wordt uitgesneden, kan het nog steeds lastig zijn je over deze situatie uit te spreken. Heb je zelf te veel geflirt? Had je duidelijker ‘nee’ moeten zeggen? En als je je hier achteraf over uitspreekt, word je dan geloofd? Door dit soort verhalen te blijven vertellen zorgt een auteur als Van Dijk dat dit intieme geweld zichtbaar wordt. Zo krijgen slachtoffers en hun naasten handvatten om hierover te praten, wat vandaag de dag helaas nog steeds hard nodig is.
Laat een reactie achter