Walter van den Berg heeft zijn literaire universum in Amsterdam-West uitgebreid met Zanger Ronald zingt de blues. Zoals we van Van den berg gewend zijn, is het recept duidelijk: de onderklasse van Amsterdam-West (gajes, schorem, rapaille) die op geheel eigen wijze omgaat met moeilijkheden en problemen en deze op hun eigen manier oplost, opzoekt en creëert.

Bij vaste lezers van Van den Berg zal er onmiddellijk een lampje gaan branden na het zien van de naam Ron of Zanger Ronald en zijn broer Cor. Het zijn namelijk dezelfde mannen die een rol spelen in Van den Bergs roman Schuld (2016) – dat eens is verkozen tot het ‘DWDD Boek van de maand’ en op de shortlist van de Libris Literatuurprijs stond – en West (2007). 

In Zanger Ronald zingt de blues krijgen we een nieuw deel uit hun leven waarbij we inzicht krijgen in hun vroegere ruzies en problemen en daar komen, uiteraard, een paar nieuwe vetes bij. Broer Cor is nog steeds schrijver, al kunnen we niet zeggen dat hij bijster succesvol is geworden. De relatie die Ron heeft met zijn zoon Kevin is er niet veel beter op geworden. Hij heeft zelfs z’n nummer niet meer. En Ron? Zijn grootste ontwikkeling is toch wel dat hij tegenwoordig een notoire complotdenker is. 

Zijn leven is echter net flink overhoopgehaald aan het begin van de roman. Hij heeft namelijk te horen gekregen dat hij ernstig ziek is: ‘Ja, zeg ik, K.’ In de uren die daarop volgen blijven we Zanger Ronald volgen: ditmaal kiest Van den Berg niet voor een meervoudige vertelinstantie, maar zitten we alleen in het nogal warrige hoofd van Ron. Hij denkt veel terug aan vroeger: aan de ruzies met zijn broer, het gewelddadige gedrag van Erik (de ex-vriend van zijn moeder), de dood van zijn vader en de ‘schuld’ die hij op zich heeft genomen bij de dood van marinier Marco (uit Schuld). Die herinneringen zijn echter niet allemaal even congruent en betrouwbaar: dat kan natuurlijk te maken hebben met eventuele uitzaaiingen van de tumoren in het lijf van Ronald. Het is echter waarschijnlijker om te denken dat het komt door zijn favoriete activiteit: zuipen. De gehele roman (waarvan het plot dus iets minder dan een dag duurt) is Ron zijn hersens in de heinekenmarinade aan het zetten.

Dat gezuip begint al aan het begin van het boek: Joop Vissekom, die opeens wel heel erg nieuwsgierig is naar Ron en vooral naar de schuldvraag bij de dood van de marinier (zijn naam komt in deze roman niet terug, daarover later meer), spreekt Ron aan vlak voor een begrafenis van een gezamenlijke vriend. Hij zeurt net zolang aan het hoofd van Ron om een pilsje te pakken, totdat Ron overstag gaat. Ze verlaten de begrafenis al voordat deze begonnen is en starten in het café hun bacchanaal. Hier laat Van den Berg direct zijn personage in optima forma zien: een man zonder ruggengraat, die vooral slachtoffer is van het leven en weigert zijn verantwoordelijkheid te nemen.

Tijdens het drankgelag blijkt al snel dat het niet zo lekker gaat met Ron: hij is ziek, hij heeft geen contact meer met zijn zoon, hij heeft zijn kleinzoon Jayden nog nooit gezien en hij heeft daarnaast geen rooie cent meer. Deze elementen vormen de katalysator voor de twee lijnen van het plot.

De eerste lijn is in het hier-en-nu waarin een benefietconcert wordt georganiseerd.  Zanger Ron heeft het nummer van Marco Borsato (die andere Marco dus) in zijn telefoon staan, althans dat zegt ie. Ooit gekregen van Marco zelf bij een benefiet. Ze zouden ooit nog eens samen optreden of wat leuks doen. Dat brengt Joop Vissekom op een idee: het organiseren van een benefietconcert mét Marco Borsato om zo ervoor te zorgen dat Ron met ‘zijn Leontien’ Millie een vliegreisje naar Spanje kan maken. Ron heeft dat immers al vaker beloofd aan z’n meissie, maar ja, zonder centen gaat dat lastig. Samen met Annie, die ze ontmoeten in het café waar ze zichzelf voorzien van het nodige gerstenat, proberen ze het benefietconcert van de grond te krijgen. Maar iedereen voelt al aan z’n theewater dat dit geen doorslaand succes zal worden. 

De tweede lijn is existentieel van aard en betreffen herinneringen die door associaties in zijn hoofd boven komen drijven: De vader van Ron overleed aan kanker, Ron heeft nu kanker en zijn zoon weet nog van niets. Ron durft hem niet op te bellen. Uit schaamte, maar misschien is het meer uit schuld. Ron erkent immers dat hij niet de vader is geweest die hij diep van binnen wel had willen zijn. Ook de ruzies, die hij eerder had met Erik, de ex-man van zijn moeder, en de rol die Cor daarbij heeft gespeeld, komen naar de oppervlakte. Alle herinneringen hebben gemeen dat Ron de werkelijkheid naar zijn hand wil zetten, maar dat zijn geheugen hem in de steek laat. De vraag wie hij nog wil zijn nu hij nog zo kort te leven heeft, houdt hem in zijn onderbewuste constant bezig.

Van den Berg slaagt erin om beide lijnen goed neer te zetten (en dat in nog geen 160 pagina’s!) wat ervoor zorgt dat het een ware pageturner is. De problemen van Ron zijn ergens particulier en tegelijkertijd universeel. Daarnaast is de taal die Van den Berg hanteert kraakhelder en zorgt voor een strak omlijnde portrettering, zoals in deze dialoog tussen Millie en Ron:

Dat voelt als een steek in mijn hart. Ik zeg: ik zeik niet en ik ben niet lui, ik werk me de tyfus. 
Waaraan werk je dan? Je had toch geen baan of wel?
Ik zeg dat ik ook in de weerstand schiet als zij zoiets zegt. Als mensen zoiets zeggen, schiet ik in de weerstand. 
O, je hebt weer een nieuw woord geleerd, ik hoor het al. Ron, zolang ik je ken zie ik alleen maar lamlendigheid. Ik weet niet eens waarom ik met je in zee ben gegaan. (p. 114)

Hij had zomaar een figuur uit de SBS6-serie Probleemwijken kunnen zijn. Een handeltje hier, een schuldje daar en aan het einde van de maand platzak zijn en je hand ophouden bij je vrienden en familie. Van den Berg is er weer goed in geslaagd om de witte onderklasse in Amsterdam-West neer te zetten. Nu is enkel hopen dat Van den Berg nog even blijft putten uit deze biotoop van ontroerende en geestige verhalen.

Zanger Ronald zingt de blues, Walter van den Berg. Hollands Diep