100 woorden uit de Oprechte Haerlemsche Courant

Op 12 mei 2022 kwam bij het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) het Couranten Corpus online. Het bevat een grote hoeveelheid afleveringen van dertien zeventiende-eeuwse kranten uit Delpher die vrijwilligers hebben gedigitaliseerd. Met het Couranten Corpus is het mogelijk om onderzoek te doen in 109.532 artikelen en naar 18.926.425 woorden. Maar het nodigt ook uit om gewoon kennis te nemen van nieuws dat zeventiende-eeuwers met aandacht zullen hebben gelezen.

Sindsdien wordt er door het Instituut voor de Nederlandse Taal en met een groep vrijwilligers onder leiding van Nicoline van der Sijs naarstig gewerkt aan een nieuw corpus met nog meer zeventiende-eeuwse Nederlandstalige kranten. Daartoe behoren ook 2733 afleveringen van de Oprechte Haerlemsche Courant uit de jaren 1664-1696.

Omdat op dit moment alle afleveringen van deze krant – 100 % dus – gecontroleerd zijn, leek het ons een aardig idee om een gelegenheidswoordenboekje te maken met honderd bijzondere woorden die deze vrijwilligers tijdens hun werkzaamheden zijn tegengekomen. Daaronder bevinden zich leenwoorden uit het Frans en het Engels maar ook Nederlandse woorden die verouderd zijn of in de loop der tijden een andere betekenis hebben gekregen. Juist die laatste categorie woorden kan de moderne lezer op het verkeerde been zetten. Oud nieuws 2 is te vinden op de website van het Instituut voor de Nederlandse Taal.

Dit gelegenheidswoordenboekje is een vervolg op Oud Nieuws, dat twee jaar geleden online kwam toen de vrijwilligers 50% van de Amsterdamse Courant hadden nagekeken. Inmiddels is ook de andere helft van die krant gecontroleerd.

De opbouw van elk lemma is als volgt. Eerst volgt het trefwoord met zo mogelijk een verwijzing naar het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT). Daarna volgt de betekenisomschrijving van het woord en tot slot een citaat uit een exemplaar van de Oprechte Haerlemsche Courant waarin het woord is aangetroffen. Het geheel is opgesierd met enkele zeventiende-eeuwse afbeeldingen uit de collectie van het Rijksmuseum in Amsterdam.

Met dit woordenboekje hoopt het Instituut voor de Nederlandse Taal belangstelling te wekken voor het Couranten Corpus en enkele bijzondere woorden uit de zeventiende eeuw voor het voetlicht te brengen en van een verklaring te voorzien.

Mensen die interesse hebben om als vrijwilliger mee te werken aan het toegankelijk maken van achttiende–eeuwse exemplaren van de Oprechte Haerlemsche Courant, zijn van harte welkom; zij kunnen zich melden bij Nicoline van der Sijs.