Leeslogboek januari 2026

Ik probeer een parallel leven te leiden: een van werk en een van lezen. Dat laatste moet vrij zijn, ik moet lezen wat ik leuk vind, en het mag over onderwerpen gaan die met mijn werk niet veel te maken hebben.

Het streven mislukt meestal. Ik lees natuurlijk óók dingen voor mijn werk – deze maand bijvoorbeeld een proefschrift over Young Adult-literatuur dat er in de komende tijd vast toe zal leiden dat ik, nieuwsgierig geworden, ook een keer een YA-titel opensla. Of ik las The Groves of Academe van Mary McCarthy, een van de eerste Amerikaanse campus novels, en luisterde naar het hoorspel van Het Bureau, de campus novel to end all campus novels, om er situaties en personen in te herkennen.

Er zijn nu eenmaal ook thema’s die me zowel beroepsmatig als als vrij kiezend lezer interesseren. Wat de relatie is tussen wat iemand schrijft en hoe de wereld buiten de tekst eruit ziet, bijvoorbeeld.

Rechtstreeks

Ik las betrekkelijk veel nonfictie deze week, of fictie die heel dicht bij de werkelijkheid zit. Elisabeth Steinz, bijvoorbeeld, die in De kleine Steinz vrij nauwkeurig beschrijft waarom De kleine Steinz mislukt is en juist daarom gepubliceerd is. De Zwitserse Kim de l’Horizon die in diens Blutbuch onder andere brieven aan hun schoonmoeder opneemt – in het Engels opdat schoonmoeder die niet kan lezen, hoewel er ook vertalingen in het Duits van die brieven zijn opgenomen.

Maar het intrigerendste experiment dat ik deze maand las, is In violentia veritas, waarin Catherine Girard in detail beschrijft hoe haar vader haar grootvader, haar oudtante en een bediende van die laatste het hoofd heeft ingeslagen, lang voordat ze geboren werd. Die vader, Henri Girard, werd in Frankrijk zelf een relatief bekende schrijver, en vorig jaar verscheen nog een boek waarin werd aangetoond dat hij het niet gedaan kon hebben. De auteur van dat boek wist alleen niet dat de schrijver ooit ‘oui’ had gezegd toen zijn dochter hem er rechtstreeks naar had gevraagd.

IJzingwekkend

Op basis van dat ene oui heeft Catherine Girard nu dus een heel boek geschreven: over wat hij dacht, wat hij deed, en waarom – op momenten die voor haar principieel onkenbaar zijn.

Ik denk, bijvoorbeeld omdat ik schrijfonderwijs geef, veel na over het hallucineren dat chatbots doen: het voortbrengen van verhalen die niet per se waar zijn. Girard hallucineert ook, maar op een menselijke manier. Wat is het verschil? Een chatbot die hallucineert heeft geen enkele relatie met wat hij verzint. Of die chatbot met een verhaal over een moord komt, of een Engelstalige brief schrijft over bloedbeuken, het maakt hem allemaal niet uit – ook niet voor de lezer. IJzingwekkend wordt het pas als je weet dat vader en grootmoeder mensen zijn van vlees en bloed en de schrijver niet anders kon dan iets voelen toen ze hun namen opschreef.

Menselijke verbeelding draagt verantwoordelijkheid, zelfs wanneer zij hallucineert.

De harde feiten

Gelezen	Gekocht of gekregen (jarig!)	Nu aan het lezen
Rens Bod. Het unieke dier Roland de Bonth e.a. Taaltaart Kim de l’Horizon. Blutbuch Gertrud Jetten. De knuffelpony Catherine Girard. In violentia veritas Jigal Krant. Ode Mary McCarthy. The Groves of Academe Els Moors. Voer voor struikrovers Yasmine Namavar. Het verblijf Janneke Philippi. Pasta semplice Josephine Rombouts. Vleugelslag Elisabeth Steinz. De kleine Steinz Nicole Uniquole. De smaak van Soestdijk	Hale Amus. Turkish Express Margaret Atwood. Book of lives Maria Barnas. Tussen mij Nicoline Beets. In mijn dichten is mijn hart Rens Bod. Het unieke dier Roland de Bonth e.a. Taaltaart Ellen Deckwitz. Metamorfosen Eva Hofman. Man neemt vrouw Dan Juravsky. The language of food Jigal Krant. Ode Yasmine Namavar. Het verblijf Nisrine Mbarki. Oeverloos Janneke Philippi. Pasta semplice Xavier Roelens. Wildnissen Sylvia Servaty. Des équations personelles Nicole Uniquole. De smaak van Soestdijk Jan Wolkers. Het tillenbeest	J.J. Voskuil. Meneer Beerta