Onlangs is mijn galblaas met een spoedoperatie verwijderd. Dat was een heel gedoe. ’s Nachts naar het ziekenhuis, intake op de spoedpost, het ene na het andere medische onderzoek. Plus een hele lading pillen en pijnstillers.

Twee dingen vielen mij op bij dit pijnlijke avontuur, dat uiteindelijk tweeënhalve dag zou duren. Er wordt veel geklaagd over de zorg in Nederland. Dat het allemaal minder is geworden vanwege de vele bezuinigingen en zo. Wat mij vooral trof was de mix van efficiëntie en vriendelijkheid. Hoeveel mensen ik in die tweeënhalve dag heb gezien, weet ik niet precies, want pijnstillers maken je nogal groggy, maar het waren er veel. En ze waren allemaal even aardig, hulpvaardig en geduldig. Ik was en ben daar echt van onder de indruk.

Misverstanden

Tweede observatie: het medische jargon. Je krijgt bij zo’n spoedopname natuurlijk allerlei vragen naar je hoofd, onder andere over je medische geschiedenis. Standaardformulering daarbij is: ‘Bent u bekend met…?’ Mijn bloeddruk steeg op een gegeven moment tot verontrustende hoogte, dus mij werd herhaaldelijk gevraagd: ‘Bent u bekend met hoge bloeddruk?’ Daar bleef het niet bij, want je hele medische voorgeschiedenis wordt gelicht.        

Gevolg: ‘Bent u bekend met…?’ werd een soort refrein.

Nou is zo’n spoedpost niet de plek om een taalkundige discussie te beginnen. Dat zou ik ook heel onbeleefd hebben gevonden – ik was al blij dat ik er naartoe mocht komen. Maar gaandeweg ging die bent-u-bekend-met-formulering me steeds meer verbazen. Vooral omdat die vraag heel makkelijk tot misverstanden kan leiden.

Kostbare tijd

Vraag aan een willekeurig iemand: ‘Bent u bekend met kanker?’ en hij of zij zal iets zeggen als: ‘Vanzelfsprekend.’ Dan wel: ‘Natuurlijk.’ Of: ‘Tja, wie niet?’ Maar dat is natuurlijk niet wat die artsen en verpleegkundigen bedoelen. Zij willen weten of je eerder te maken hebt gehad met een bepaalde ziekte, kwaal of medische conditie.

Bent-u-bekend-met… telt vier woorden. Dat geldt ook voor: ‘Eerder last gehad van…?’ Dan wel voor: ‘Eerder klachten gehad door…?’

Let wel: bent-u-bekend-met wordt je niet alleen gevraagd in gesprekken van mens tot mens. Mocht het daar tot misverstanden leiden, dan zijn die relatief snel op te lossen (‘Wat we eigenlijk willen weten is…’). Maar deze formulering komt eveneens voor op medische vragenlijsten. Ik ben ervan overtuigd dat die vraagstelling tot veel verkeerde antwoorden leidt, antwoorden die vervolgens moeten worden gecorrigeerd – een onnodige verspilling van kostbare tijd.

Stress

Ieder vak heeft z’n eigen jargon. Liggend in bed heb ik artsen dingen met elkaar horen bespreken waar ik geen snars van begreep. Totaal geen probleem wat mij betreft – als zij elkaar maar begrijpen. Dergelijk jargon heeft een functie: je kunt sneller nuttige informatie uitwisselen.

Bent-u-bekend-met is ook jargon, maar gericht op de patiënt die hierdoor wel degelijk in verwarring kan raken. Volgens mij is dat volkomen onnodig. Stel dit soort vragen in Nederlands dat iedereen begrijpt: van laag- tot hooggeletterd. En doe dit zeker bij een nachtelijke opname op een spoedpost, want alleen dáár kun je al veel stress van krijgen, zo is mij inmiddels bekend. Bekend mee-met, zeg maar.

Dit stukje verscheen ook in Argus.