Onlangs is mijn galblaas met een spoedoperatie verwijderd. Dat was een heel gedoe. ’s Nachts naar het ziekenhuis, intake op de spoedpost, het ene na het andere medische onderzoek. Plus een hele lading pillen en pijnstillers.
Twee dingen vielen mij op bij dit pijnlijke avontuur, dat uiteindelijk tweeënhalve dag zou duren. Er wordt veel geklaagd over de zorg in Nederland. Dat het allemaal minder is geworden vanwege de vele bezuinigingen en zo. Wat mij vooral trof was de mix van efficiëntie en vriendelijkheid. Hoeveel mensen ik in die tweeënhalve dag heb gezien, weet ik niet precies, want pijnstillers maken je nogal groggy, maar het waren er veel. En ze waren allemaal even aardig, hulpvaardig en geduldig. Ik was en ben daar echt van onder de indruk.
Misverstanden
Tweede observatie: het medische jargon. Je krijgt bij zo’n spoedopname natuurlijk allerlei vragen naar je hoofd, onder andere over je medische geschiedenis. Standaardformulering daarbij is: ‘Bent u bekend met…?’ Mijn bloeddruk steeg op een gegeven moment tot verontrustende hoogte, dus mij werd herhaaldelijk gevraagd: ‘Bent u bekend met hoge bloeddruk?’ Daar bleef het niet bij, want je hele medische voorgeschiedenis wordt gelicht.
Gevolg: ‘Bent u bekend met…?’ werd een soort refrein.
Nou is zo’n spoedpost niet de plek om een taalkundige discussie te beginnen. Dat zou ik ook heel onbeleefd hebben gevonden – ik was al blij dat ik er naartoe mocht komen. Maar gaandeweg ging die bent-u-bekend-met-formulering me steeds meer verbazen. Vooral omdat die vraag heel makkelijk tot misverstanden kan leiden.
Kostbare tijd
Vraag aan een willekeurig iemand: ‘Bent u bekend met kanker?’ en hij of zij zal iets zeggen als: ‘Vanzelfsprekend.’ Dan wel: ‘Natuurlijk.’ Of: ‘Tja, wie niet?’ Maar dat is natuurlijk niet wat die artsen en verpleegkundigen bedoelen. Zij willen weten of je eerder te maken hebt gehad met een bepaalde ziekte, kwaal of medische conditie.
Bent-u-bekend-met… telt vier woorden. Dat geldt ook voor: ‘Eerder last gehad van…?’ Dan wel voor: ‘Eerder klachten gehad door…?’
Let wel: bent-u-bekend-met wordt je niet alleen gevraagd in gesprekken van mens tot mens. Mocht het daar tot misverstanden leiden, dan zijn die relatief snel op te lossen (‘Wat we eigenlijk willen weten is…’). Maar deze formulering komt eveneens voor op medische vragenlijsten. Ik ben ervan overtuigd dat die vraagstelling tot veel verkeerde antwoorden leidt, antwoorden die vervolgens moeten worden gecorrigeerd – een onnodige verspilling van kostbare tijd.
Stress
Ieder vak heeft z’n eigen jargon. Liggend in bed heb ik artsen dingen met elkaar horen bespreken waar ik geen snars van begreep. Totaal geen probleem wat mij betreft – als zij elkaar maar begrijpen. Dergelijk jargon heeft een functie: je kunt sneller nuttige informatie uitwisselen.
Bent-u-bekend-met is ook jargon, maar gericht op de patiënt die hierdoor wel degelijk in verwarring kan raken. Volgens mij is dat volkomen onnodig. Stel dit soort vragen in Nederlands dat iedereen begrijpt: van laag- tot hooggeletterd. En doe dit zeker bij een nachtelijke opname op een spoedpost, want alleen dáár kun je al veel stress van krijgen, zo is mij inmiddels bekend. Bekend mee-met, zeg maar.
Dit stukje verscheen ook in Argus.
Toen we na een lange reis in Parijs waren aangekomen en er om 10 uur ’s avonds nog snel iets gegeten moest worden, was de eerste vraag van de serveerster of we bekend waren met het concept van Le Relais de l’Entrecôte.
Dat is mijn eerste associatie bij ‘bent u bekend met’. In een ziekenhuis zou me dat toch enige zorgen baren.
In de medische wereld is die uitdrukking tussen artsen etc. gebruikelijk. Het is beroepsdeformatie om dat te bezigen tegenover patiënten. Ander voorbeeld: toen ik als arts werkte sprak je andere artsen met “collega “ aan. Er waren verpleegkundigen die dat overnamen in hun rapportage/ conversatie: dus niet: “dokter …is langs geweest bij patiënt…” maar “collega… etc”
Dank. En ja, het klinkt inderdaad als beroepsdeformatie. Zelfs in vragenlijsten dus.
Toen mijn echtgenote ooit in het Erasmusziekenhuis in Rotterdam terechtkwam om haar pacemaker te laten verwijderen, omdat alles eromheen hevig ontstoken was, kreeg ze ook de vraag ‘Bet u bekend met de mrsa-bacterie” voorgelegd. Wij vonden dat toen inderdaad ook een vreemde vraag; zeker hadden we daarvan gehoord. Dat men bedoelde of mijn echtgenote die gevreesde bacterie had gehad, was ons niet meteen duidelijk. Later bleek ze die bacterie inderdaad te hebben met als gevolg dat een halve vleugel ontruimd werd en ze bijna vier weken in quarantaine moest blijven.
In de sauna hoor ik aan het begin van de opgietingsessie steevast: “Is iedereen bekend met de opgieting?” soms gevolgd door: “Of moet ik het nog even uitleggen?”.
De verwarring kan zich nog vermeerderen. Stel je de conversatie voor: [arts] Bent u bekend met X? [patiënt] Hoe bedoelt u? Ja, ik weet wat het is.”
Dat ‘ik weet wat het is’ is ook ambigu. Je kunt ermee bedoelen dat je er wel eens van hebt gehoord, weet hebt van het bestaan ervan; maar ook dat je het ondervonden hebt. “Ik weet wat het is om bij tien graden onder nul op een hoge brug tegen de noordenwind in te fietsen.” Die ondervinding is autobiografisch, 1979. (En arts in de voorstelling maar concluderen dat patiënt ziekte X heeft gehad – afleren dus, dat ‘bent u bekend met’, zou ik zeggen).
Een van de raarste onderdelen van het medisch argot en niet ongevaarlijk.
Dank Ewout Sanders.
Excuses Ewoud.
PS
Mis nog steeds uw bijdragen aan NRC Handelsblad, nu NRC.