De eerste gaat over Laura, een vrouw van in de dertig, getrouwd met Simon, met wie ze samen twee kinderen heeft. In haar dromen komt haar eerste liefde, Cristian, steeds weer tot haar. Dit brengt haar ertoe om haar verhaal op te gaan schrijven. Zo obsessief als de liefde voor Cristian destijds was, zo stort ze zich nu in het schrijfproces.

Alles wat er al slapend en schrijvend gebeurt, voelt urgenter dan mijn wakkere bestaan. De realiteit is een soort tussenland geworden waar een omhulsel van mij rondloopt. (p. 58)

Van meet af aan wordt benadrukt dat Laura een groot geheim met zich meedraagt. Ze voelt enorme weerstand om het onder ogen te zien, maar toch stopt ze niet met schrijven.

Deze kamer is van mij. De deur moet altijd dicht zijn als ik schrijf; als hij op een kier staat kunnen ideeën wegglippen, kan ik vluchten. Er is genoeg reden om te vluchten van dit verhaal. (p. 9)

Onder deze liefde – die destijds en nu opnieuw allesoverheersend is – ligt een schijnbaar oneindige hoeveelheid onzekerheden. Er niet bij horen, geen aansluiting vinden, dom zijn, haar lichaam, seksualiteit. Als ze bij Cris is, bij zijn familie, komt ze even tot rust.

De herhaling in problemen en onzekerheden werkt naarmate het boek vordert vermoeiend en frustrerend. Waarschijnlijk is dat precies de bedoeling. Laura vindt zichzelf ook irritant, een extra onzekerheid, maar krijgt haar obsessieve gedachtes zelf niet onder controle. 

Door de constante herhaling van hoe desastreus “het geheim” is, krijgt de lezer hoge verwachtingen. Het boek werkt zo’n tweehonderd pagina’s toe naar de grote onthulling. Die opbouw maakt dat het eigenlijk per definitie een tegenvaller zal zijn. Ook dit is misschien juist de bedoeling. Het puberale, de dramatiek waarmee het boek doordrenkt is – we begeven ons immers in het hoofd van een tiener, die probeert een weg te vinden in het leven – maakt dat alles nóg zwaarder aanvoelt.

Laura heeft tegen Cris gelogen dat ze door iemand anders ontmaagd is. Tegenwoordig zouden we Laura’s ervaring met Felix op z’n minst als aanranding omschrijven, maar daar besteedt De eerste verder geen aandacht aan. Het gaat erom dat Laura vanuit haar eigen onzekerheden naar een leugen grijpt om Cris te raken, om macht te voelen.

Seks is macht, en ik had geen van beide. Ik was niemand aan zijn zijde. Ik kon alleen ademen via zijn longen, kijken door zijn ogen, denken met zijn gedachten. Ik kon alleen maar in zijn schaduw staan. Ik had kunnen schijnen, hij gaf me genoeg gelegenheid, maar ik wist niet hoe dat moest. Dus schuilde ik. Ik klampte me vast aan zijn sterke karakter. Ik viel samen met het meisje op wie hij verliefd was geworden. Maar omdat ik haar niet was, of niet durfde te worden, was onze relatie al gebaseerd op een leugen voor ik überhaupt begon met liegen. Door de bewondering van Felix toe te laten, maakte ik me minder afhankelijk van die van hem. Door Cris pijn te doen, zou ik me, in elk geval voor even, machtig voelen. Door hem wijs te maken dat ik ontmaagd was, zou hij misschien voor het eerst naar me kijken als iemand die iets had wat hij niet had. Het was een poging. (p. 191)

De band met haar ouders, in het bijzonder met haar moeder, is daarnaast een terugkerend thema. Als kind was haar moeder haar alles: “Op Cromaria (we zeiden altijd óp in plaats van in, alsof het een eiland was) leek de band met mijn moeder op hoe die vroeger was. Hoe wij samen één konden zijn, hetzelfde konden denken en dat tegelijkertijd konden zeggen […].” (p. 36). Haar moeder kan echter niet goed omgaan met de puberende Laura, die zich verzet tegen alles en iedereen.

Mijn moeder dacht dat ik alles deed om haar te kwetsen, haar te straffen, pijn te doen. Ze kon mijn gedrag niet los zien van zichzelf, ze kon geen stap naar achteren zetten om de situatie te beoordelen. Elke onvoldoende, elke minuut die ik te laat thuiskwam, raakte haar als een zweepslag. (p. 90)

De vraag is natuurlijk in hoeverre de reacties van haar moeder een interpretatie zijn van Laura’s eigen onzekerheden.

Ik ben zo bang, mama. Dat jij me niet slim vindt, dat ik dom ben, dat ik niemand ben vanbinnen, dat ik alleen maar uit omhulsel besta, een omhulsel dat ik koste wat het kost mooi moet houden, want er zit niks in, ik weet het zeker, geen anker, geen hoofd met hersenen, geen boot, geen kapitein. Ik zink, mama, geef me alsjeblieft een hand. (p. 93)

Het gevoel van tekortschieten keert steeds terug, ook in haar volwassen jaren. Terwijl haar moeder juist degene is wiens mening ze buitensporig belangrijk vindt. “Ik ben nog altijd niet in staat haar mening voor een mening aan te zien.” (p. 163).  In een sessie met haar psycholoog, komt ze tot het inzicht waar ze al die tijd behoefte aan heeft gehad: “‘Ze had moeten zeggen dat ze me lief vindt, dat ze van me houdt, wát ik ook ga doen en wát ik ook kan en wie ik ook ben vanbinnen.’” (p. 204) De hoop is dat Laura zichzelf dit kan bieden én dat ze deze baken zal kunnen zijn voor haar eigen kinderen.

In De eerste vervullen nostalgie en herkenbaarheid een grote rol, maar tegelijkertijd verbloemen ze de schrijnende eenzaamheid van het hoofdpersonage niet. Het leest prettig weg, maar het wil te veel zijn, waardoor de uitwerking soms gehaast overkomt. Veel hiervan is af te schrijven aan de wijze waarop geschreven wordt vanuit een tienerbrein, maar juist het einde – waarin Laura en Cristian elkaar na jaren weer ontmoeten – behoudt oppervlakkigheid. Laura komt tot de conclusie dat ze het geheim bij zich blijft dragen. Het is een acute, fundamentele verandering in haar denken.

Ik was ervan overtuigd dat mijn dromen me wilden vertellen dat ik met Cris zou moeten zijn. Maar ik begin te denken dat er een andere boodschap achter zit. Ik denk aan het meisje dat ik was. Het meisje dat niet wist wie ze was. Ik wil haar niet langer veroordelen om de fouten die ze maakte. Ik wil geen spijt meer voelen, geen boosheid, geen wrok. Nu ik haar begrijp, kan ik haar gaan vergeven. (p. 211)

Toch ontbreekt het in De eerste niet aan mooie levenslessen en wijsheden die raken. Wanneer Laura in een depressie vervalt, is haar vader haar steun en toeverlaat. Hij weet precies hoe ze zich voelt en daarin vindt ze een haven, waar ze gewoon kan zijn. 

‘Depressie hoeft geen concrete oorzaak te hebben, Lau. Ik kwam er gewoon niet uit, wist niet goed hoe het leven moest. Ik was eigenlijk continu in gevecht met het evenwicht tussen gevoel en verstand, ik wist niet naar welke van de twee ik moest luisteren, welke de boventoon moest voeren.’ (p. 84)

Laura geeft zelf de meest treffende samenvatting van hoe het is om op de puberteit terug te kijken. Misschien is dat hoe we het moeten zien: als een tijd die geweest is, ons gevormd heeft, maar niet allesbepalend is in wie we de rest van ons leven zullen zijn.

De puberteit is een rare tijd om over te schrijven. Ik zwolg toen al in leed dat er niet echt was, leed dat ik mezelf aandeed, en door te schrijven doe ik het vrijwillig nog een keer. Het is bovendien een tijd die je gemakkelijk kunt afdoen als een onzinnige tijd, waar je achteraf hoofdschuddend om lacht. Daarbij kun je je afvragen of je door de extreme hoeveelheid hormonen die er door je lijf gierde wel toerekeningsvatbaar was, of je niet gewoon tijdelijk iemand anders was. Het is moeilijk schrijven over een zelf die niet zichzelf is. (p. 144-145)

De eerste, Sophie Visser. Zwartjes & Labovic