Er is al langer onvrede met de term, ook in de neerlandistiek; ik heb er ook al over geschreven (hier en hier). Maar in een artikel in het tijdschrift Cognition doen 29 taalkundigen en psychologen een frontale aanval op een begrip dat lang heel gewoon was in het taalonderzoek: de moedertaalspreker. Ze gebruiken grote woorden: het begrip is niet alleen wetenschappelijk … [Lees meer...] overWeg met de moedertaalspreker?
Over Marc van Oostendorp
Begrijpelijkheid is een vorm van retoriek
Lang hebben we gedacht dat ingewikkelde taal een manier was om macht te laten gelden, of in ieder geval gold als een vanzelfsprekend teken van expertise. Wie gezag had, sprak niet eenvoudig, en omgekeerd. Moeilijke woorden, lange zinnen en impliciete voorkennis waren signalen dat hier iemand sprak die het overzicht had, die zoveel geleerdheid had verworven dat zijn waarheid … [Lees meer...] overBegrijpelijkheid is een vorm van retoriek
Gecancelde boeken
De redactie van De uitvreter, het tijdschrift van de Nijmeegse studievereniging Nederlands, vroeg me welke werken uit de canon gecanceld zouden moeten worden. Hier is mijn lijstje. Vergilius. Aeneis. Op de bodem van de westerse beschaving ligt een fascistisch werk. Aeneas trekt weg uit het vernietigde Troje met een opdracht van de goden: elders een nieuw Troje op te … [Lees meer...] overGecancelde boeken
Hebben we er al die tijd naast gezeten over taal?
Ik verzamel stukken in kranten en tijdschriften waarin definitief wordt aangetoond dat Chomsky ongelijk had. Tientallen jaren was de wetenschap ervan overtuigd, zo vertellen die artikelen, dat de theorieën van deze Amerikaanse taalgeleerde (geboren in 1928) juist waren. Maar nu is er onderzoek dat definitief bewijst dat het anders zit. Spannende verhalen, tot je beseft dat … [Lees meer...] overHebben we er al die tijd naast gezeten over taal?
Het wonder van Voskuil
Ik luister de laatste tijd opnieuw naar het hoorspel Het Bureau – de langste Nederlandstalige hoorspelreeks ooit, 475 afleveringen, wat wil zeggen: meer dan 110 uur. Het is een monument van de Nederlandse radio, met ongekende zorg voor detail samengesteld. De afleveringen klinken, door goedgekozen fragmentjes van de radio en door liedjes naar de jaren die worden verbeeld. Er … [Lees meer...] overHet wonder van Voskuil
Woordgroepen uitspreken
Iedereen kan ontleden. Als iemand praat, stort hij een continue stroom geluid over de luisteraars uit, die deze stroom op de een of andere manier uit elkaar moeten halen: wat zijn de woorden? En hoe verhouden die woorden zich tot elkaar? Een van de wonderlijke eigenschappen van de mens is dat ze dat inderdaad kan, en wel moeiteloos. Je hebt, als iemand in je moedertaal spreekt, … [Lees meer...] overWoordgroepen uitspreken
Toen Labov geen motor durfde rijden
Vijftig jaar geleden verscheen het boek Sociolinguïstiek Het is dit jaar vijftig jaar geleden dat het boek Sociolinguïstiek verscheen. Het was geschreven door René Appel, Gerard Hubers en Guus Meijer, en het vormde de eerste golfkop van een vakgebied dat zich heel snel in Nederland aan het vestigen was: de studie van taal als een sociaal verschijnsel, iets dat zich niet in … [Lees meer...] overToen Labov geen motor durfde rijden
Ruim baan voor Young Adult
Promoties zijn hoogtepunten in het academisch leven. Een collega heeft jaren lang aan een onderzoek gewerkt, tot iedereen tevreden was, en dan is er een middag dat allerlei mensen zich in toga hijsen en de zwoeger een diploma geven. Het feest is misschien nog wel groter als het gaat om een zogeheten buitenpromovendus – iemand die jaren naast een baan heeft gegeven aan de … [Lees meer...] overRuim baan voor Young Adult
Wat nagerechten betreft staat specifiek Boursin vermeld
In mijn zoektocht naar wat een kookboek nu eigenlijk voor boek is – ik zou bijna spreken van een exploratieve studie –, kwam ik onvermijdelijk op De smaak van Soestdijk. Dat is niet alleen de titel van een boek, maar ook van een tentoonstelling op Paleis Soestdijk. Die tentoonstelling heb ik nog niet gezien, al sluit ik niet uit dat ik in mijn mateloze honger naar kennis daar … [Lees meer...] overWat nagerechten betreft staat specifiek Boursin vermeld
Dit is wat iedereen op school moet leren over grammatica
Volgens syntactici aan de universiteiten Wat moeten de kinderen op school leren over taal? Daarover kun je van alles vinden – moeten ze iets leren over hoe talen zich ontwikkelen in de loop van de tijd? wat dialecten zijn en hoe daarmee om te gaan? hoe je met taal gemanipuleerd kunt worden? – maar de meeste mensen zijn het waarschijnlijk wel over eens dat kinderen op een … [Lees meer...] overDit is wat iedereen op school moet leren over grammatica
Zeegazelle
De bundel Verblijf (2025) van Yasmin Namavar eindigt met een indrukwekkend gedicht dat met alles wat er momenteel in Iran gebeurt de moeite waard is om te lezen of herlezen. Het gaat over een gebeurtenis van iets meer dan een jaar geleden die alweer uit de aandacht is weggedrukt. Zeegazelle voor ahoo daryāyi omdat hij mijn woning bezet, zijn gedrongen lijftegen mijn … [Lees meer...] overZeegazelle
Have all fowls nests begun
De Nederlandse poëzie is rond 1100 begonnen met een liedje in het Engels. Het is al lang bekend dat Hebben olla uogala werd neergeschreven in een klooster in Kent, en wel vermoedelijk door een Vlaamse monnik, maar de laatste jaren begint het idee steeds meer post te vatten dat de tekst die indertijd diende om een nieuw gesneden pen uit te proberen, waarschijnlijk een spel was … [Lees meer...] overHave all fowls nests begun
Brief aan de informateur
Geachte mevrouw Letschert, Volgens mij kan de politiek wel wat ambities gebruiken. Misschien is het een goed idee om dat te halen uit een onverwacht deel van de politiek: het taalbeleid. Nederland kan in de komende jaren, onder leiding van de nieuwe regering, een voorbeeldland worden, waar het gaat om onze omgang met talen. Dat kan zonder grote kosten en zonder moeilijke … [Lees meer...] overBrief aan de informateur
Ik bedacht van de week een plantaardige shoarma
Het kookboek als genre De Neerlandistiek gaat natuurlijk over alle verschijningsvormen van het Nederlands, maar feitelijk worden vooral bepaalde genres onderzocht: dichtbundels, natuurlijk, maar ook posts op sociale media zijn al een tijdje heel populair. Je krijgt weleens de indruk dat de laatste lezers van het platform X nog taalwetenschappers zijn, omdat de data daar … [Lees meer...] overIk bedacht van de week een plantaardige shoarma
Kunstmatige intelligentie: papegaai of echo?
De komst van zogeheten grotetaalmodellen en chatbots is sinds de introductie van ChatGPT ruim drie jaar geleden natuurlijk een belangrijk onderzoeksonderwerp voor de taal- en literatuurwetenschap. Ineens bestaat er een ding anders dan een levende mens die teksten weet voort te brengen. Wat betekent dat voor ons begrip van taal? En van verhalen? Allerlei discussies over die … [Lees meer...] overKunstmatige intelligentie: papegaai of echo?
Jullie verkopen de baas al te weinig boeken.
Taalkunde van 50 jaar geleden Mooi aan de taalkunde van 50 jaar geleden was dat je in een taalkundig tijdschrift nog uitgebreid een constructie kon uitpluizen, zonder dat je meteen statistiek moest toepassen. De bekende taalkunde P.C. Paardekooper (1920-2013) begon zijn artikel 'Die soep is me ál te zout' in het tijdschrift De Nieuwe Taalgids bijvoorbeeld met de mededeling … [Lees meer...] overJullie verkopen de baas al te weinig boeken.
De tentstok van de menselijke geest
Wat is de mens? Wat maakt ons anders dan andere dieren? Er moet iets zijn wat ons anders maakt, iets dat op zijn minst kan verklaren hoe wij als soort zo'n gigantisch stempel op het klimaat drukken, en dat binnen slechts een paar duizend jaar, en dat begrijpelijk maakt hoe wij op zo'n grote, soms zelfs industriële schaal, andere dieren zijn gaan domineren. Het is de vraag … [Lees meer...] overDe tentstok van de menselijke geest
De bal in willekeurige richting slaan
Je kúnt de gedichten in Voer voor struikrovers van Els Moors ook één voor één lezen, maar dan mis je iets. Moors gebruikt over het algemeen vrij alledaagse woorden – hond, fluiten, man – woorden die iedereen af en toe gebruikt, en waarvan het dus op zich niet opmerkelijk is dat ze eens in een gedicht voorkomen. Maar als ze dan vervolgens in een bundel vaak voorkomen, valt dat … [Lees meer...] overDe bal in willekeurige richting slaan
Quando wenie
Mondeling is Nene tweetalig, maar haar school staat in Nederland en dus heeft ze alleen Nederlands leren schrijven. Alleen, vanaf een zeker moment moet je als moderne wereldburger ook met je Italiaanse familie appen. Bijvoorbeeld als je tante je zou komen ophalen en je weet niet precies hoe laat dat ook weer was. Dowwe stai Quando wenie aprettere Dat laat zien hoe … [Lees meer...] overQuando wenie
Wetenschapscommunicatie en vertrouwen in de wetenschap
Het was kennelijk schrikken, voor sommigen, toen The New Yorker onthulde dat de boeken van Oliver Sacks (De man die zijn vrouw voor een hoed hield) heel veel van zijn verhalen over patiënten had aangedikt en interessanter had gemaakt, onder andere door er allerlei autobiografische elementen in toe te voegen – worstelingen die de patiënten niet hadden doorworsteld, maar Sacks … [Lees meer...] overWetenschapscommunicatie en vertrouwen in de wetenschap
Wij anderen in Vlaanderen
Vlaamse dialecten – de dialecten gesproken in Oost- en West-Vlaanderen en deels in Zeeland – hebben een intrigerende eigenschap: het meervoud wordt op voornaamwoorden uitgedrukt met een uitgang. Voor het Standaardnederlands geldt dat alleen voor jullie, waar je -lie als een meervoudsuitgang kunt zien, maar in die dialecten is het systematisch wilder, gilder, zilder of widder, … [Lees meer...] overWij anderen in Vlaanderen
De auteur staat op van de doden
Het onderzoeken van de taalvermogens van grote taalmodellen is inmiddels een heuse eigen industrie. Kunnen we teksten van chatbots herkennen? En zo ja, waar ligt dat dan aan? We stuiten hier meteen op een pikant onderwerp: onderzoekers kunnen inderdaad verschillen vaststellen, maar tegelijkertijd lijkt het alsof menselijke lezers ongevoelig voor die verschillen zijn. Met … [Lees meer...] overDe auteur staat op van de doden
Perquins aanhalingstekens
De roman Tot alles in beweging komt van Ester Naomi Perquin is in recensies al terecht geprezen als een staalkaart van stijlen. De dichter laat zien wat ze allemaal kan in het verhalend proza; ik schreef er in de kerstvakantie over. Er zitten ook innovaties in die staalkaart, bijvoorbeeld wanneer een van de broers, Micha, van de hoofdpersoon, Ela, aan de orde komt. Dan doet … [Lees meer...] overPerquins aanhalingstekens
Let goed op waar je de slingers ophangt
Het lijkt wel alsof je aantrekkelijk moet kunnen schrijven om aangenomen te worden op het Instituut voor de Nederlandse taal. Er is op het gebied van de taal geloof ik geen instituut dat een zo levendige website heeft als het INT, met wekelijks lezenswaardige stukjes die door medewerkers van het instituut geschreven zijn. Het jubileumboek (het instituut bestond in deze vorm … [Lees meer...] overLet goed op waar je de slingers ophangt
De noodzaak tot performatief lezen
Leeslogboek december 2025 De afgelopen maanden begonnen verschillende mensen erover: performatief lezen, een term voor mensen die in het openbaar een papieren boek uit hun rugzakje halen en dan hun neus tussen de bladzijden duwen. De suggestie van de term performatief is natuurlijk dat ze dat doen op een manier van 'kijk mij eens lezen!' En de vervolgsuggestie is dat dit … [Lees meer...] overDe noodzaak tot performatief lezen
