De NS praat tegen de reizigers als een vermoeide echtgenoot. Gisterenavond zat ik in de trein en wist ik het ineens. Er is in het verleden eigenlijk veel te veel voorgevallen tussen de NS en ons. U kent die echtparen wel. Zij is zich gaandeweg aan alles gaan ergeren wat hij zegt: 'daar heb je hem weer'. Daarom begint hij zich voorzichtig uit te drukken, maar hij doet dat net … [Lees meer...] overDe taal van de Nederlandse Spoorwegen
Taalkunde moet gratis zijn! En vrij!
Gisteren is het tijdschrift Taal en Tongval online gegaan. Vanaf nu gaat de redactie alle nummers – twee per jaar – integraal en gratis op het internet zetten. Ook de oude nummers zullen langzaam maar zeker op het internet verschijnen.Zo moet het. Ik hoop dat andere tijdschriften snel volgen. (Internationale neerlandistiek is sinds kort ook al zo ver.) Wij wetenschappers … [Lees meer...] overTaalkunde moet gratis zijn! En vrij!
Kletskoppen van Harry Mulisch
64+1 is een aardige nieuwe verzameling voetnoten bij De ontdekking van de hemel door de schaker en schrijver Jan Timman. De opmerkingen gaan over van alles en nog wat: de gebroeders Karamazov, de personen Harry Mulisch en Jan Hein Donner, de vraag hoeveel mensen hun kinderen tegenwoordig nog Quinten noemen, en zo verder.Het is niet Timmans bedoeling om een geheel nieuwe … [Lees meer...] overKletskoppen van Harry Mulisch
Het nieuwe slaaplied
Ik vraag me af of de gemiddelde Nederlander wel genoeg slaapt. Populaire cultuur is volgens sommigen een graadmeter van hoe het gaat met een samenleving. Welnu, het is een en al slapeloosheid, hier aan het eind van 2012.Die conclusie trek ik uit de recentste Top-10 van Nederlandse liedjes, die bijna helemaal bestaat uit liedjes over slapen en dromen, en vooral het … [Lees meer...] overHet nieuwe slaaplied
‘Lang zal ze leven’ onthouden
Als er een goede fee kwam en ik mocht precies één raadsel aanwijzen dat me zou worden opgehelderd, dan wist ik het wel. Wat onthouden we als we taal onthouden? In sommige opzichten lijkt het erop dat we heel kleine details opslaan, maar tegelijkertijd ben je de meeste details tegelijk weer vergeten.In een normaal gesprek weet je bijvoorbeeld na twee zinnen nog best wat je … [Lees meer...] over‘Lang zal ze leven’ onthouden
Paulus de Boskabouter als godsdienstwaanzinnige
Jean Dulieu had te veel talenten. Hij speelde een (korte) tijd mee in het Concertgebouworkest, hij tekende prachtig, hij schreef pakkende verhalen, en hij acteerde heel goed (of kon in ieder geval goed typetjes doen). Het waren misschien wel te veel talenten, verzuchtte hij soms. Het maakte dat hij niet kon kiezen, hij versnipperde zichzelf er alleen maar door.Er mislukte dan … [Lees meer...] overPaulus de Boskabouter als godsdienstwaanzinnige
Taalbeleid – geen luxe maar een noodzaak?
Bij ons in de Lage Landen bemoeit de overheid zich met de taal. Ze trekt daar blijkens het nieuwe 'meerjarenbeleidsplan' van de Nederlandse Taalunie ieder jaar 11,6 miljoen euro voor uit. Heeft dat zin? "Taalbeleid is geen luxe maar noodzaak," schrijven de opstellers van het plan, maar ik kan geen argumenten voor die stelling vinden.Wat wil men precies … [Lees meer...] overTaalbeleid – geen luxe maar een noodzaak?
Een zachte g en wat verdraaide klinkers
Dialect volgens de publieke omroepIn Roermond is beroering ontstaan over het Sinterklaasjournaal. Dat blijkt uit de Facebook-pagina van de Limburgse omroep L1. Het probleem is dat er iedere dag twee acteurs ten tonele worden gevoerd die het Remunjs imiteren. Zij doen dat inderdaad bar slecht: met een rare g en wat eigenaardige klinkers denken ze er te zijn.Een … [Lees meer...] overEen zachte g en wat verdraaide klinkers
Klankencyclopedie van het Nederlands (20): [n]
[n] De [n] maak je door het punt je van je tong op te tillen en tegen het harde verhemelte te houden terwijl ondertussen de lucht uit de longen door je neus naar buiten stroomt en je stembanden trillen.Over de [n] is altijd van alles te doen, bijvoorbeeld bij Neder-L. Het is een uitermate beweeglijke medeklinker. Hij verdwijnt vrij gemakkelijk (jongen kun je in veel … [Lees meer...] overKlankencyclopedie van het Nederlands (20): [n]
Wil je koffie of thee?
Over taal en wiskunde In een aardige blogpost beschreef de wiskundige Ionica Smeets gisteren de taalopvatting van haar vakgenoten: Ik ken [...] wiskundigen die de vraag ‘Wil je koffie of thee?’ steevast met een triomfantelijk ‘Ja’ beantwoorden. Mijn collega’s hebben een wat merkwaardig gevoel voor humor, en ze gebruiken taal anders dan de meeste mensen. Hun zinnen zijn logisch … [Lees meer...] overWil je koffie of thee?
Man-dar-ijn
De Servische promovendus Marko Simonovic luisterde deze week naar een leuk Vlaams meisje op YouTube. Dat meisje zong daar het liedje Zeester met koffie van Bart Peeters en Simonovic, die vloeiend Nederlands spreekt, viel daarbij iets op: in het refrein verdeelt het meisje (Eveline) het woord mandarijn op een bijzondere manier op in lettergrepen (het … [Lees meer...] overMan-dar-ijn
Nachtouder
Al bijna vier jaar schrijft de Nederlandse hoofdredacteur van Van Dale, Ton den Boon, vrijwel iedere dag een stukje op zijn weblog met steeds een nieuw 'woord van de dag'. Die woorden komen meestal uit de krant, maar inhoudelijk uit alle domeinen van het leven, al meen ik wel een lichte voorkeur voor de financiële sector te bespeuren. Aan de andere kant is die sector … [Lees meer...] overNachtouder
De stenen leeuw brult
Ik heb de afgelopen dagen hier in Amerika weer van alles geleerd over het Nederlands. Een van de spreeksters tijdens de workshop waar ik nu ben, Lotte Hogeweg van de Radboud Universiteit, had namelijk onderzoek gedaan naar de betekenis van woordgroepen als stenen leeuw of gebreid vliegtuigje. Om precies te zijn had ze gekeken wat voor associaties mensen hadden met dat soort … [Lees meer...] overDe stenen leeuw brult
Taalwoede
Ik heb mezelf nooit een bibliofiel genoemd, maar nadat ik in april trouwde, ben ik nog steeds niet helemaal bij mijn vrouw ingetrokken en dat alleen maar vanwege de boeken. Ik had een klein huisje, een bewoonde boekenkast in het centrum van Leiden, en hoewel ik er nu niet meer slaap, staan Horatius en Bredero en Schopenhauer er nog op me te wachten. Ik noem me geen bibliofiel … [Lees meer...] overTaalwoede
De Griekse in het Griekse
Die -e in de Griekse wat doet hij daar? Is het dezelfde vrouwelijke uitgang die we vinden in redactrice of diëtiste? Of is Griekse eigenlijk een bijvoeglijk naamwoord (zodat de hele constructie een soort verkorting wordt van de Griekse vrouw)? Daar denk ik weleens aan als ik niet slapen kan.Toevallig vond ik in de novemberlading van de DBNL een artikel … [Lees meer...] overDe Griekse in het Griekse
Ik zeg het maar één keer
Wie wil weten hoe het zit met de retorische cultuur van Nederland, moet vooral luisteren naar het live-verslag van Radio 1 gisterenmorgen van de toespraak van de net herkozen president Barack Obama. Volgens sommigen was dit de beste toespraak die Obama ooit gaf. Voor de Nederlandse radioluisteraar werd de toespraak vertaald of samengevat door verslaggever Wessel … [Lees meer...] overIk zeg het maar één keer
Klankencyclopedie van het Nederlands (19): [ʏ]
[ʏ] Mensen kunnen het over bijna alles oneens zijn. Bijvoorbeeld over wat precies het symbool moet zijn voor de klinker in woorden als hut en stuk. Er zijn minstens drie scholen: sommige mensen schrijven [hɶt], anderen [hʌt] en ik behoor tot de (meerderheids-)school die [hʏt] schrijft.Je maakt die klinker door je lippen te ronden, de voorkant van de tong een … [Lees meer...] overKlankencyclopedie van het Nederlands (19): [ʏ]
Vandaag 92 jaar geleden
Hij heeft zich geloof ik teruggetrokken uit het openbare leven, maar vandaag viert een van de belangrijkste Nederlandse taalkundigen ooit zijn verjaardag: P.C. Paardekooper wordt vandaag 92. Paardekooper werd bekend vanwege zijn eigen ontleedmethode, zijn eigenzinnige en vaak controversiële taalpolitieke standpunten (hij vindt bijvoorbeeld dat Vlaanderen niet zo raar moet doen … [Lees meer...] overVandaag 92 jaar geleden
Hoe houd ik een vlammende toespraak?
Het nieuwe boekje van Jaap de Jong, Spreken als Max Havelaar, moet je eigenlijk niet lezen als je alleen wilt zijn, Een kroeg is misschien wel de beste locatie – een waar ze af en toe het geluid voor je willen afzetten zodat je op de biljarttafel kan houden om een vlammende toespraak te houden. De Jongs boekje geeft in een kort bestek een snelcursus in de klassieke retorica en … [Lees meer...] overHoe houd ik een vlammende toespraak?
Bilderdijk en Multatuli uitlachen
Door Marc van Oostendorp Wat was ik gisteren blij dat ik Bilderdijk niet was, of Multatuli. Beide schrijvers hebben een vereniging van bewonderaars en die kwamen bij elkaar in de Roode Bioscoop in Amsterdam. Wat moeten ze allebei gegruwd hebben toen ze uit hun christelijke of atheïstische hemel omlaag keken. Eigenlijk werden ze allebei door de leden van hun 'eigen' genootschap … [Lees meer...] overBilderdijk en Multatuli uitlachen
Profielwerkstuk
Beste professor, Wij zijn Michel en Yoni en wij moeten een profielwerkstuk schrijven voor school (6VWO). Wij hebben gekozen voor het thema 'dialect'. Kunt u ons informatie sturen over dialect? We hebben op internet uw artikel gevonden over dialecten maar we snapten het niet. We moeten ons werkstuk a.s. woensdag inleveren. Beste Michiel en Yoni,Ik zal iets opbiechten. … [Lees meer...] overProfielwerkstuk
Heb jij / jij hebt
In een artikel dat hij deze week op het internet gezet heeft, wijst mijn collega Gertjan Postma op een curieuze correlatie, die te zien is in de twee kaarten hierboven. Op de linkerkaart staan bolletjes bij alle dialecten die nog het oude voornaamwoord du hebben (of dich of iets dat erop lijkt) voor de tweede persoon enkelvoud. Op de rechterkaart staan bolletjes in alle … [Lees meer...] overHeb jij / jij hebt
Lekker interfacen op het big screamm
In de nieuwe Taalpeil van de Taalunie staat een fascinerend artikel over de soap Goede Tijden Slechte Tijden. De journalist Maarten Dessing sprak er met de 'hoofdschrijver' Jantien van der Meer (dat zou ik ook wel willen zijn, 'hoofdschrijver', bijna net zo leuk als 'knutselpiet', maar je kunt niet alles hebben), maar dat stukje is vééls te kort. Ik zou wel een boek willen … [Lees meer...] overLekker interfacen op het big screamm
Klankencyclopedie van het Nederlands (18): [m]
[m] De [m]-klank maak je met je lippen op elkaar, waardoor de lucht uit de longen niet naar buiten kan stromen en het zachte verhemelte omlaag zodat het geluid wel door de neus naar buiten kan. (Vanwege die laatste karakteristiek wordt de [m] een neusklank of nasaal genoemd.)In heel veel talen is het woord voor 'mama' zoiets als mama. Dat heeft te maken met de vorm van de … [Lees meer...] overKlankencyclopedie van het Nederlands (18): [m]
Taal in het regeerakkoord
Taal is in het nieuwe regeerakkoord vooral een eis, een manier om elkaar de maat te nemen. We moeten met ons allen flink gaan studeren de komende jaren: consultatiebureaus moeten kinderen op taalachterstanden toetsen, scholen moeten jonge kinderen met taalproblemen zo snel mogelijk opsporen en bijstaan. De belangrijkste maatregel (rechtstreeks uit het VVD-verkiezingsprogramma) … [Lees meer...] overTaal in het regeerakkoord
