Gisteren ondergingen de vwo-leerlingen het eindexamen Nederlands, vandaag waren de havisten aan de beurt. Ook op dit schooltype is de samenvatting een onderdeel van het examen en ook op dit schooltype is de samenvattingsopdracht verworden tot een kunstje.

Kunstjes zijn heel leuk, maar je hebt er zo weinig aan. Ik kan een muntstuk laten verdwijnen achter mijn rechteroog, om het vervolgens weer tevoorschijn te laten komen via mijn keel. Dat is een leuk kunstje om mijn kleine neefje mee te verbazen. Iets soortgelijks is het examen Nederlands (maar dan zonder de verbazing). Na een paar keer oefenen weet je hoe het moet en kun je dit examen maken. Twee dingen zijn ervoor nodig: (1) vergeet alles wat je ooit geleerd hebt en (2) denk niet dat deze manier van samenvatten ergens toe leidt.

De teksten van het havo-examen staan hier, de opdrachten staan hier en als je het gemaakte werk na gaat kijken, dan heb je het correctievoorschrift nodig. De samenvattingsopdracht is als volgt:

Maak een goedlopende samenvatting in correct Nederlands van maximaal 200 woorden van de tekst ‘Bambi en het aah-gevoel’. Zorg ervoor dat deze samenvatting begrijpelijk is voor iemand die de oorspronkelijke tekst niet kent.
Uit je samenvatting moet duidelijk worden:
− wat het ‘aah’-gevoel ten aanzien van dieren inhoudt;
− hoe men in de oudheid de verhouding tussen mens en dier zag en wat vooral als verschil tussen mens en dier werd gezien;
− welke andere ontwikkelingen met betrekking tot (de kijk op) het dier vanaf de zeventiende eeuw volgden;
− hoe een groeiende kritiek op het denken tot een herwaardering van het dier leidde;
− met welke houding ten opzichte van dieren deze herwaardering samenging;
− hoe twee twintigste-eeuwse uitbeeldingen van het dierenfiguurtje Bambi een ontwikkeling in de houding van de mens ten opzichte van het dier laten zien;
− welk effect aan de meest recente uitbeelding van Bambi wordt toegeschreven.

Net als bij het vwo-examen dien je ook nu gewoon de streepjes te volgen. Begin je samenvatting met: ‘Het ‘aah’-gevoel ten aanzien van dieren houdt in…’. Als je alle zeven streepjes op deze manier nagelopen hebt, dan is een onvoldoende voor dit onderdeel schier onmogelijk.

Wat een gemiste kans is dit toch, onze havisten verdienen beter. Samenvatten dient een vaardigheid te zijn (1) waarvoor je goed moet oefenen en (2) waar je echt iets aan hebt.