Het havo-examen Nederlands was gisteren, het vwo-examen eergisteren en vandaag waren de leerlingen van vmbo–TL, GL en KB aan de beurt. TL en GL hebben hetzelfde examen, dat van KB wijkt voor een deel af. Het vmbo-TL/GL-examen bestaat uit een tekstboekje, een opdrachtenboekje en een uitwerkboekje. Voor de docent komt daar nog het correctievoorschrift bij. Ook het KB-examen kent een tekstboekje, opdrachtenboekje, uitwerkboekje en correctievoorschrift.

Deze vmbo-examens kennen drie categorieën: teksten met vragen, een tekst om samen te vatten en een schrijfopdracht (brief). Dit geheel dient binnen twee uur afgeraffeld te worden. Een examen is een serieuze zaak, er hangt veel vanaf voor de kandidaat, misschien wel zijn toekomst. Wat doen we in Nederland om een goed beeld te krijgen van het niveau van taalbeheersing? We laten de eindexamenkandidaten drie verschillende soorten opgaven maken in slechts twee uur tijd. Als kandidaat heb je geen tijd om na te denken, je bent je twee uur lang de blubber aan het schrijven.

Ik weet niet hoe het met u zit, waarde lezer, maar als ik een serieuze brief wil schrijven waar veel vanaf hangt (misschien wel mijn toekomst), dan heb ik wel wat meer tijd nodig dan twee uurtjes. Zit je op het vmbo, dan kun je blijkbaar wel heel snel schrijven. En waarom ook niet? De meeste vmbo’ers schudden de ene brief na de andere met groot retorisch gemak uit de mouw. Toch? Nee, natuurlijk niet. Leerlingen op het voortgezet onderwijs zijn over het algemeen geen geoefende schrijvers, daar zijn ze te jong en onervaren voor.

Het is goed dat je op het vmbo leert hoe je brieven moet schrijven en het is goed dat dit in het eindexamen getoetst wordt, maar neem deze vaardigheid serieus. Geef leerlingen de tijd om een goede brief te schrijven, want nu toetsen we louter haastwerk. Met beheersing van de Nederlandse taal heeft dit niets te maken.