Gisteren kreeg ik weer een mail van Hans, een leraar Nederlands als tweede taal die mij af en toe vragen doorspeelt die hij van zijn studenten kreeg. Deze keer vroeg hij:
– Het gesprek gaat om hem
– Het gesprek gaat over hemIs daar verschil tussen? Meestal betekent Het gaat om X: Het belangrijkste is X (bijv.: Het gaat om de knikkers, niet om het spel) Maar is er ook een betekenis van “om” = “over” = “betreffende”?
Tja, is er een verschil tussen? Ik kon het in geen naslagwerk vinden, maar ik denk eigenlijk dat het verschil dat Hans beschrijft toch ook in deze zinnen een rol speelt. Het gesprek gaat om hem suggereert meer dat hij echt de inzet van het gesprek is, hij is niet zomaar vrijblijvend het onderwerp van uitwisseling van allerlei wetenswaardigheden. In dat laatste geval zou je liever Het gesprek gaat over hem gebruiken.
Kwesties als deze zijn moeilijk wetenschappelijk vast te stellen. Het valt niet op te googelen (je zou voor iedere vindplaats de subtiele betekenis moeten vaststellen en dat kan alleen een mens doen). Je zou een experiment kunnen doen en mensen kleine verhaaltjes geven die ze dan op een van deze twee manieren moeten aanvullen. Dat zou interessant zijn, maar dat lukt niet meer op deze vrijdagmiddag.
De vraag of de betekenis 'om=over' bestaat is natuurlijk wel met google op te lossen. Je hoeft alleen maar een paar geloofwaardige voorbeelden te vinden. Hoe frequent (of realistisch) die zijn, dat is het probleem dat je schetst. Misschien kan het door deze constructie met zelfstandige naamwoorden te gebruiken die de ene of de andere betekenis oproepen. Bijvoorbeeld 'Het verhaal gaat over/om,' daar heb je bijna zeker de omtrent-betekenis. Als je dus zoekt op 'Het verhaal gaat om,' dan is de kans dat je 'om' in de omtrent-betekenis tegenkomt groot. Op dbnl.org (waar ik altijd zoek als ik geïnteresseerd ben in schrijftaal) vind je dan 1 voorbeeld, uit 1951 ('Het verhaal gaat om een paar, dat min of meer van plan is te trouwen'). Tegenover 771 gevallen van 'Het verhaal gaat over.'
Andere zelfstandige naamwoorden die de omtrent-betekenis bevoordelen lijken me 'boek, scriptie, werkstuk.' Een snelle scan maakt duidelijk dat de omtrent-betekenis voor 'om' op dbnl extreem zeldzaam is, maar op het gehele internet zeker voorkomt.