[j] De [j] wordt op vrijwel precies dezelfde manier uitgesproken als de [i]. Het voornaamste verschil is dat de [j] wat korter is.

De [j] onderhoudt dan ook een bijzondere relatie met die [i]. Wanneer er een klinker onmiddellijk na een [i] komt, voegt zich onwillekeurig een [j] in: piano wordt pi[j]ano (zie verder het lemma over de [i]). Soms wordt de i in dit soort gevallen zo snel uitgesproken dat hij tot een [j] wordt: pjano.


De [j] heeft trouwens bijna dezelfde relatie met de [e], die dan ook veel lijkt op de [i]. Ook na een [e] voegen we een [j] in The[j]a. En voor een [e] komt de [j] ook bijna niet voor, al is er een handvol uitzonderingen (Jezus en allerlei van die naam afgeleide woorden). De [y] doet ook mee, zei het nog wat minder overtuigd: du[j]o (naast du[w]o en behalve jubelen en jujubes zijn er relatief weinig andere woorden die met ju beginnen.

Ook de [y] wordt gemaakt op een manier die dicht bij de [j] ligt. De conclusie is dus: de [j] wordt makkelijk ingevoegd na een klinker waar hij op lijkt, maar hij komt niet graag voor zo’n klinker. Hoe meer de [j] lijkt op de klinker in kwestie, des te sterker is het effect.

Ná een (lange) klinker zien we ook zo-iets. Er zijn woorden die eindigen op [oj] (hooi), [uj] (stoei) en [aj] (kraai), maar geen woorden die eindigen op [ij] (iej) of [ej] (eej) of [yj] (uuj). Er zit iets paradoxaals in: terwijl de [j] in [pijano] wordt ingevoegd, wordt aan het eind van het woord [ij] juist vermeden.

Er is not een andere kant aan de [j]. Zet hem na een [s], een [t] of een [n] en in de spraak van veel Nederlandstaligen versmelten de twee klanken. Je spreekt sjouwen niet uit met eerst een s en dan een j, maar met een klank die in zekere zin de twee combineert (een s met de tong iets verder naar achteren getrokken, een [ʃ]). Zoiets geldt ook voor de n (die wordt de [ɲ] van het Spaanse mañana in bonje). Nu liggen ook de s, t en n dichtbij de j in de mond.

De [j]: een ultrakorte klank, half klinker en half medeklinker die met alle klanken die te dicht in de mond liggen een bijzondere relatie ondergaat.