Eerst het gedicht:

        Toen bliezen de poortwachters op gouden horens,
        buiten daar spartelde het licht op ’t ijs,
        toen fonkelden de hooge boometorens,
        blinkende sloeg de Oostewind de zeis.

        Uw voeten schopten omhoog het witte sneeuwsel,
        uw oogen brandden de blauwe hemellucht,
        uw haren waren een goudgespannen weefsel,
        uw zwierende handen een roôvogelvlucht.

        De oogen in u die fonkenden jong-goude,
        het bloed in u vloog wentel-roowiekend om,
        de oogen der lucht die antwoordden zoo goude,
        boven dreven ijsschuimwolken om.

        IJskoud was het – lagen de waters bezijen
        klinkklaar van ijs niet, spiegelend onder zon,
        schreeuwde het heete licht niet bij ’t overglijen,
        omdat het snelvoetig de kou niet lijden kon.

        De bolle blauwwangige lucht blies in zijn gouden
        horenen omgespannen met zijn vuist –
        de lucht kon ’t wijd weerklinken niet meer houden,
        berstte en brak en blauwe sneeuw vloog vergruisd.

        De wereld was een blauwe en witte zale,
        daar stond een sneeuwbed tintelsneeuw midde’ in,
        uw goudhoofd naar zwaanveeren ging te dalen –
lachende laagt ge, over het veld, handblanke, blanktande, trantele koningin.

Een andere generatie dan de mijne kende de gedichten van Gorter uit het hoofd. Ik begreep die bewondering voor zijn poëzie nauwelijks, maar één, dit, gedicht maakte een onuitwisbare indruk. Poortwachters, gouden hoorns, ijswind, een besneeuwde akker met een zwarte boomrij. In de verte nadert de schemer van achter de bomen maar hij is nu nog weerloos ook al is het winter – een gevaarlijk jaargetijde als het donker is geworden. Ik was veertien toen ik dit gedicht las. Van de betekenis heb ik me nooit veel aangetrokken – ik dacht dat het over schaatsen ging, een sport waar ik niet dol op was. En over liefde natuurlijk.

Gedichten schrijven – als je het niet kan (zoals ik) moet je ermee ophouden op de dag dat je zestien jaren oud wordt maar als je zo goed bent als, bijvoorbeeld, Ilja Leonard Pfeijfer zal je moeten doorschrijven tot de dood erop volgt. Ik ben er na vijftig jaar lezen nog altijd niet achter wat poëzie is. Het brengt iets te weeg – een onzichtbaar deeltje dringt door de pupillen de hersenen binnen en raakt een receptor, dan gebeurt er iets. Ontroering. Een vorm van verliefdheid, intens, kort. Het lezen van een gedicht maakt je niet onmiddellijk ongelukkig – zoals plotselinge verliefdheden bijna altijd doen – maar naarmate de tijd verstrijkt, blijken zich herinneringen aan het gedicht te hechten, zoals wieren en zeebeesten die zich vastklampten aan de houten schepen waarmee ontdekkingsreizigers de oceanen verkenden. Die herinneringen groeien aan naarmate de tijd verstrijkt. Omdat verstreken tijd voltooide tijd is, zijn ze onbereikbaar geworden, behalve voor het geestesoog. Op termijn veroorzaken de meeste goede gedichten weemoed en uiteindelijk verdriet, soms tot ontroostbaarheid aan toe.

Mijn geheugen schrijft nieuwe gebeurtenissen over de oude zonder die helemaal te wissen, daarom moet ik nu denken aan een heel ander seizoen, aan een ander jaar, een ander land: Zuid-Frankrijk in de vroege zomer. We waren op weg naar een dorp, reden verkeerd en zo wandelden we met onze fietsen aan de hand over de met rijpend graan begroeide top van een lage heuvel. Vanuit het oosten rolde de duisternis langzaam op ons af, over bossen en heuvels, geen huis in zicht. De zorgeloze lach waarmee een betrekkelijk zorgelijke situatie door de trantele koningin van mijn dromen werd begroet, het was misschien wel het meest bevrijdende moment van mijn leven. Genoeg geluk voor honderd jaar.

Het geheugen als palimpsest: maar waar middeleeuwse monniken voortdurend klassieke schrijvers bedierven door hun teksten van het perkament te schrapen en er iets anders op te schrijven, was hier de nieuwe tekst oneindig boeiender dan wat er sindsdien nog net te zien is: de fragmentarisch leesbare restanten van een niet al te gelukkige jeugd.