Ik probeer de moed er een beetje in te houden, maar soms laat ook ik het hoofd even hangen. Nu heb ik bijvoorbeeld Boven het maaiveld gelezen, dat de Adviesraad voor Wetenschaps- en Technologiebeleid (AWT) gisteren presenteerde.

Dat rapport begint met twee observaties: ten eerste, dat de Nederlandse wetenschap het tot nu toe internationaal gezien heel aardig doet, en ten tweede, dat die positie wordt bedreigd doordat anderen (bijvoorbeeld landen in Azië, maar ook Duitsland) flink investeren, terwijl Nederland juist bezuinigt. Wat nu te doen om de positie van de Nederlandse wetenschap te handhaven?

Jullie denken nu: een voorbeeld nemen aan Duitsland, ophouden met bezuinigen? Dat laat zien dat jullie geen verstand hebben van modern management. Het antwoord wordt niet eens overwogen door het AWT. Kennelijk vinden de deskundigen dat een gepasseerd station.

Jammer dan
In plaats daarvan moet er alleen nog maar worden geïnvesteerd in de ‘pieken’ van de Nederlandse wetenschap: er moeten een paar gebieden worden aangewezen waar Nederlanders in excelleren, en daar moeten de slinkende budgetten naartoe. Dit is eigenlijk het enige idee dat er wordt geopperd in het tientallen pagina’s tellende rapport: internationale excellentie aanwijzen en de rest afknijpen. Als ik de staatjes goed begrijp scoort de Nederlandse wiskunde bijvoorbeeld internationaal gezien slechts gemiddeld. Jammer dan.

De neerlandistiek wordt ook nog even genoemd, althans de ‘Nederlandse letterkunde’, als een voorbeeld van iets wat uit de aard der zaak specifieke moeilijkheden heeft bij excelleren, maar dat toch vooral ook zal moeten worden gefinancierd op basis van excellentie. (Gelukkig heeft de AWT nog niet door dat Duitsland waarschijnlijk inmiddels al meer investeert in de neerlandistiek dan Nederland, en dat dit vak bij ons dus ook best kan worden afgeschaft.)

Watermanagement

Dat alle bezuinigingen van de afgelopen tien jaar voortdurend zijn gevoerd onder het mom van kwaliteitsimpulsen en het bevorderen van excellentie. daarover meldt het rapport geen woord. Dat de vaak interdisciplinaire gebieden waarop de internationale competitie plaatsvindt, steeds veranderen, en dat je daarom wel heel dom zou zijn om exclusief in te zetten op de toevallige pieken van vandaag, de AWT heeft het niet gezien. Dat universiteiten klassiek gebaseerd zijn op de gedachte dat je een bont palet aan kennis moet bieden, en dat een beschaafde samenleving niet alleen inzet op watermanagement, maar ook op wiskunde, de AWT heeft het niet gezien.

Het rapport is geschreven onder voorzitterschap van Uri Rosenthal. Ja! De man die furore maakte doordat hij internationaal excelleerde in de toegepaste wetenschap van het crisismanagement en toen als zo’n beetje de rampzaligste minister van buitenlandse zaken een paar maanden mocht laten zien hoe zoiets internationaal excellent wordt toegepast, waarna hij onmiddellijk geloosd werd door zijn eigen partij, de VVD. Iemand die kortom uiterst deskundig is op het gebied van wetenschap én beleid, een heuse piek in het Nederlandse landschap.

Diederik Stapel

Ik dacht dat het onzinnige gepraat over excellentie nu wel voorbij was. Dat men langzaam begon in te zien dat die excellentie niet te meten is en bovendien ook helemaal niet per se het doel van wetenschap hoeft te zijn (wetenschap gaat niet alleen over allerlei spectaculaire ontdekkingen, maar ook over het consolideren van kennis). Dat juist een land dat een excellente wetenschapper als Diederik Stapel heeft voortgebracht, zich inmiddels wel zou zijn gaan bezinnen.

Maar niets van dat al. We gaan in plaats daarvan Uri Rosenthal vragen hoe de bezuinigingen verder kunnen worden doorgevoerd, en Uri Rosenthal gaat vervolgens met grafiekjes aantonen dat de wiskunde niet tot de internationale top behoort en dat de Nederlandse letterkunde ook moet uitkijken.

Prettige Koningsdag!