Iedereen die kan lezen, doet dat ook, de een natuurlijk meer dan de ander. Of het nou de ingrediëntenlijst op een jampotje is of een roman van Margaret Atwood of je favoriete taalblog, we zouden die informatie niet zo makkelijk tot ons kunnen nemen wanneer er geen schrift zou bestaan. Je moet er niet aan denken hoe de menselijke wereld zou zijn zonder geschreven taal (naar Canada om te luisteren naar mevrouw Atwood die haar nieuwste verhaal uit het hoofd vertelt; even bij Hero langs om te vragen wat er in die jam zit). Toch besteden we meestal maar weinig aandacht aan de lettertekens die onze wereld zo weids maken, tenzij je van beroep bijvoorbeeld paleograaf of typograaf bent. Dat is eigenlijk een beetje ondankbaar, en omdat juist Neder-L-lezers waarschijnlijk best veel letters tot zich nemen, wil ik hier vandaag de letter eens in het zonnetje zetten.

Is het u bijvoorbeeld opgevallen dat u dit stukje tot zich neemt door middel van schreefletters? Heel gedurfd, want over het algemeen wordt aangenomen dat het op een beeldscherm prettiger leest in schreefloze letters. De meeste websites en softwarefabrikanten kiezen dan ook voor zo’n schreefloze letter, waardoor deze de laatste decennia aan een ware opmars is begonnen. Ook makers van papieren boeken en tijdschriften kiezen er nu vaak voor. We lezen dus steeds vaker letters die zijn teruggebracht tot hun absolute essentie (en er daardoor ook een stuk killer uitzien). Maar er is een tegenbeweging gaande!

Een tijdje geleden berichtte knutseltijdschrift Flow (2014, nr. 3) dat er een nieuwe trend is in creatieve kringen: letters tekenen met de hand, vaak naar model van lettertypes die tussen het einde van de negentiende eeuw en het midden van de twintigste eeuw in gebruik waren. Want toen was letters ontwerpen en tekenen nog een ambacht. Zo vertelt illustrator Deborah van der Schaaf in het artikel in Flow dat ze voor het bijgevoegde doe-het-zelf-instructieboekje letters tekenen de oude schoolboeken van haar schoonvader gebruikte, die huisschilder was.

Een echte ode aan de handgemaakte letter is de film Sign Painters (er is ook een bijbehorend boek). Hierin vertellen Amerikaanse makers van handgeschilderde reclameborden over hun vak. Het engelengeduld waarmee letterkunstenares Dana Tanamachi aan een enorme afbeelding werkt, in een stijl die hier en daar wel wat doet denken aan middeleeuwse boekverluchting, benadert het niveau van een meesterproef. En het is ook mooi om te zien hoe de Amerikaanse typograaf Valerie McKeehan te werk gaat; zij werkt haar ontwerpen uit met krijt op een schoolbord. Daarbij moet je wel even door de nogal zoetsappige, typisch Amerikaanse teksten op haar producten heen kijken… Maar het gaat nu even om de letters! Die kunnen het ook niet helpen.

Mogen we voorzichtig constateren dat de handgeschreven letter zich een nieuw plekje in onze hypermoderne digitale samenleving heeft veroverd? Ik ben voor. Ik had u dit stukje graag handgeschreven aangeboden, maar dat gaat misschien wat ver. In ieder geval dan maar in schreefletters.