Als u vanaf 11 november dagelijks heeft meegelezen met de lotgevallen van de ongelukkige Helena van Constantinopolen dan zult u nu opgelucht adem kunnen halen. Na 32 [in de Nederlandse vertaling abusievelijk 22] jaar wordt zij dan eindelijk teruggevonden in Tours. Daar wordt haar afgehakte hand, die als door een wonder al die jaren ‘vers’ bleef, zonder litteken teruggezet aan haar arm. Bovendien wordt zij met haar echtgenoot Henry, de koning van Engeland, haar beide zonen Martin en Brisse, en haar vader Anthoine, de koning van Constantinopolen, verenigd. Het koninkrijk Engeland wordt overgelaten aan de loyale hertog van Clocestre, die inmiddels gehuwd is met de bekeerde koningin van Beieren. Brisse, die voorbestemd leek te zijn om in de voetsporen van zijn pleegvader, de heremiet Felix, te treden, moet zijn maagdelijkheid opofferen om grootvader Anthoine van Constantinopolen en de bisschop van Tours uit de gevangenis van koning Gamaulx te laten ontsnappen door in te stemmen met een huwelijk met Ludienne, de Saraceense koningsdochter van Schotland, die haar amoureus oog op hem heeft laten vallen. De overgang van het gebedenboek naar het hemelbed bevalt hem overigens wonderwel. Martin wordt monnik en later bisschop van Tours, en ‘onze’ sint Maarten, een exemplarisch voorbeeld van ultieme vrijgevigheid aan de arme medemens.

Hopelijk heeft u ook af en toe de tweetalige editie aangeklikt om te zien wat de verschillen zijn tussen het Franse origineel – al was deze druk van Treperel dat niet, maar de druk die dat wél was, is door mij nog niet gevonden, zo hij al bewaard is gebleven – en de Nederlandse vertaling / bewerking, want die verschillen zijn vaak groot. En kom dan niet aanzetten met die smoes van: Frans, dat heb ik niet gehad op de middelbare school … De waarheid is: daar heb ik niet voor gekozen op de middelbare school. Want dat leek mij (te) moeilijk of (te) inspannend of waarvoor zou ik dat moeten kunnen? Frans is en blijft de eerste onmisbare taal die je moet beheersen om je door de rijstebrijberg heen te eten naar het Luilekkerland van de middeleeuwse literatuur. Latijn de tweede. Maar het onderwijs op middelbare scholen heeft vandaag de dag heel andere onderwijsdoelen dan aspirant-studenten af te leveren die zich kunnen en willen bezighouden met de ijsberg onder water van onze westerse cultuur. Maar ook de universiteiten leiden geen neerlandici-filologen meer op. Alsof die niet meer nodig zijn om wat er aan (literaire) teksten bewaard gebleven is te onderhouden. Het is de hoogste tijd om nieuwe (tweetalige) edities te bezorgen van bijvoorbeeld Jacob van M(a)erlants Alexanders geesten, Historie van Troyen en zijn Scolastica / Wrake van Jherusalem. En dan heb ik nog niet eens over wat er nog allemaal onuitgegeven is aan zestiende-eeuwse teksten …

Met UvA collega Jelle Koopmans (Romanistiek) werk ik nu aan een kritische lees-editie van de druk van de weduwe van Jehan Treperel, in de vaste hoop en verwachting dat de roman daardoor leesbaarder, verteerbaarder en genietbaarder wordt dan in de diplomatische editie die ik in de voetnoten gepubliceerd heb.
     Wie alle hoofdstukken van Helena van Constantinopolen nog eens rustig na wil lezen op zijn smartphone, tablet, notebook of welk beeldscherm dan ook, onder deze link vindt u een cumulatieve editie van alle 31 hoofdstukken in epub-formaat (downloaden met de rechter muisknop) en als dat niet lukt onder deze link als zip-bestand. Verontschuldiging voor de matige ‘cover’. Ook na het inroepen van de hulp van kunsthistorica Martine Meuwese is het mij niet gelukt een passende miniatuur of houtsnede te vinden. Het handschrift met daarin de prozaversie van Jehan Wauquelin, bestemd voor hertog Filips van Bourgondië, is weliswaar geïllumineerd, maar die afbeeldingen staan in geen verhouding tot de tekst. De drukken bevatten geen van alle een op de tekst betrekking hebbende houtsnede.
     Voor hen die voor onderzoeksdoeleinden behoefte hebben aan de synoptische tweetalige editie, inclusief de versie uit De vrouwen-peerle, die vindt u onder deze link in pdf-formaat.
     Andere edities van Middelnederlandse teksten die in Neder-L als feuilleton verschenen vindt u op de ‘voorpagina’ van Neder-L onder de link: Gratis e-boeken van Neder-L