Wanneer noem je iemand laf? Ja, populistische politici aan het begin van de 21e eeuw weten het wel: als je iemand verafschuwt, is het genoeg. Maar vroeger, toen is dat toch wel anders geweest? Een groot dichteres als Juliana Cornelia de Lannoy, die wist toch wel wat ze deed – bijvoorbeeld toen ze mannen bespotte in een sonnet?

De Volmaakte Man

Gestadig in het werk tot nut van ’t huisgezin,
En ievrig om zijn ambt met glorie te bekleeden;
Niet driftig, nooit geneigd tot wufte of dartle zeden;
Bezorgd voor zijn belang, maar wars van slecht gewin:

Aan ’t spel niet toegedaan, aan Bacchus vocht nog min;
Bedacht om zelfs met nut zijn speeltijd te besteden;
Geen laf bewonderaar van vreemde aanvalligheden;
Verliefd, en teederlijk, maar op zijne Echtvrindin!

Getrouw tot in den dood aan de eedle vriendschapsbanden;
Bereid om voor den staat zijn leven te verpanden;
Meedogend, heusch, oprecht, wijs, vriendlijk, zacht van geest.

De Man, met zoo veel deugd, met zoveel roem beschonken,
Die Man, zoo dubbel waard in Dichtlust mij te ontvonken,
Is, naar ik merken kan, nog nooit op aard geweest.

Maar wat betekent laf hier? Volgens het WNT zijn er maar liefst zes verschillende betekenissen, maar het is moeilijk om een ervan hierop van toepassing te verklaren. Al die betekenissen zijn bovendien wel aan elkaar verwant – het varieert van zouteloos tot zonder durf –, maar hoe moeten we de woorden van de Lannoy interpreteren? Is iemand die naar vreemde vrouwen kijkt dan zijn eigen vrouw daarmee ineens flauw? En zo iemand durft toch juist wel iets, al is het dan maar de verboden vrucht bewonderen?

Nee, het gebruik lijkt eerder op dat van de politici die bij een terroristische aanslag spreken van een laffe daad. De jongeman heeft zich een bomgordel omgeknoopt en is een actie begonnen waarvan hij wist dat hij het er niet levend zou afbrengen. Daar kan men van alles tegen inbrengen, maar niet dat het wel een beetje flauw is, of van weinig moed getuigt.

Ik denk eigenlijk dat er zowel bij De Lannoy als bij die politici een Calvinistisch idee sluimert dat de mens van nature slecht is en geneigd tot alle kwaad. Om geen zaken te doen als vreemde vrouwen aangapen of weerloze slachtoffers neerknallen, daar is wilskracht voor nodig. Laf is iemand die niet voldoende pit heeft om weerstand te bieden aan de verrukkingen van het kwaad.

‘Niet voldoende pit’ komt wel in de buurt van ‘zouteloos’ en ‘flauw’. Tegelijkertijd kun je flauw op deze manieren niet inzetten. De Lannoy was er niet mee weggekomen als ze haar mannen zo had genoemd en een politiek commentator die een jihadist zo durft te noemen, neemt zich ook niet serieus. Flauw is een te flauwe variant van laf.