President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (5/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 5.

Natan Haandriksman is zo’n beetje het meest gemiddelde Nederlandse romanpersonage dat je kunt verzinnen. Dat blijk uit gisteren in het Journal of Dutch Literature gepubliceerd onderzoek.

Dat artikel laat zien dat niet alleen uitgevers, schrijvers, recensenten en academici nog steeds en tot ons aller schande overwegend blanke mannen van middelbare leeftijd zijn, maar dat dit ook geldt voor romanpersonages. De auteurs namen alle personages in alle 170 romans die werden ingezonden voor de Libris Literatuurprijs 2013: dat blijken er 1176 te zijn geweest. Een gemiddeld boek kent dus 7 karakters, en voor iedere 1445 werd er een romanpersonage bedacht in een boek dat in ieder geval iemand Libris-waardig vond. (Er zijn natuurlijk veel meer boeken geschreven en als we de vertaalde boeken erbij nemen is de verhouding tussen bestaande Nederlanders en verzonnen personen misschien wel 1 op 1!)

Snor
Uit het onderzoek blijkt echter dat die personages allesbehalve een representatief beeld geven van de Nederlandse samenleving. Mannen zijn oververtegenwoordigd, zeker onder de hoofdpersonen (70% is man), net als hoogopgeleiden (71%) en mensen uit het westen (van de wereld; 84%).

Natan voldoet aan al die karakteristieken. Althans, we weten formeel nog niet wat zijn opleiding is, dus dat houden we nog even tegoed, maar een man is hij zeker, en met een naam als Haandriksman heb je vrijwel zeker in ieder geval een vader die geen immigrant is. In de aflevering van vandaag is die vader bovendien bezig met een Paasbrunch, waarvoor je denk ik zo Hollands moet zijn als Halbe Zijlstra.

Ook met Natans beroep zit het wel snor: hij is fotograaf, en dat staat blijkens het onderzoek op de 13e plaats van populaire beroepen voor romanpersonages (student staat op 1). Hij is zelfs oorlogsfotograaf, dus eigenlijk een soort journalist, en dat beroep staat op de 6e plaats.

Extreem onopvallend

Zelfs zijn leeftijd is goed: met 27,2% is de leeftijdsgroep onder 25 de best vertegenwoordigde in de Nederlandse literatuur. Natan is 24. Of hij hoger opgeleid is, weten we strikt genomen (nog) niet. Maar het zou kunnen, want hij heeft het gymnasium afgemaakt.

In de aflevering van vandaag zijn Natan en Branda door Amsterdam aan het rijden waar zij én Natans ouders kennelijk wonen. Over woonplaatsen zegt het artikel in Journal of Dutch Literature niets, maar een van de auteurs van het artikel, Lucas van der Deijl, rekende onlangs op een blog voor dat in 21% van de bij Amsterdamse uitgevers uitgegeven boeken het hoofdpersoon een Amsterdammer is. Het is jammer dat we nog geen onderzoek hebben naar de favoriete auto’s van Nederlandse romanpersonages. Ik neem aan dat de Jaguar en de Renault Mégane (Van der Heijden schrijft Mégan, ik weet niet waarom) hoog zouden scoren.

Je zou een en ander in dit geval natuurlijk kunnen herleiden tot de nauwelijks verhulde modellen voor Patrick en Natan Haandriksman: de schrijver en zijn zoon, die nu eenml uit de Amsterdamse blanke middenklasse komen. Maar we zijn hier in het domein van de fictie en in theorie kon alles veranderd worden. Kennelijk vond Van der Heijden een Twentse achternaam voor zijn alter ego dan een Surinaamse.

Natan Haandriksman wordt hiermee in de wereld van de romankunst een extreem onopvallende figuur in de wereld van de romanpersonages. Hij heeft wel eigenschappen, maar dat zijn dezelfde als iedereen. Hij zal het moeten hebben van wat hij mee gaat maken.

De A-index van de aflevering van vandaag is 8.