President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (10/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 10.

Bij een ramp weet je altijd voor de rest van je leven precies hoe de wereld eruit zag toen je ervan hoorde. En als de ramp persoonlijk genoeg is, reken je vervolgens uit waar je was toen hij zich voltrok.

Als opa Ban in de passage van vandaag gelijk heeft, is dit het moment.

Terwijl grootvader en kleinzoon met elkaar spreken, vliegt de verbindende schakel, dochter en moeder, over Oekraïne, en stort daar neer. Misschien doet ze dat wel op het moment dat Natan denkt: ‘Hij ontviel me in een uiterst langzame val.’

Gemaakt

Er is in de roman tot nu toe al veel omhoog gekeken (door Oleg in het begin, en gisteren nog door de vliegtuigspotters) en er is al minstens zoveel gerefereerd aan vallen (door de dronken vader met zijn ongestrikte veters bovenaan de trap, en gisteren nog door de ganzen die te dicht bij de zonnepanelen kwamen). Ook hier gebeurt dat dus weer op een onnadrukkelijke manier. (Nadat er net iets eerder, nóg onnadrukkelijker is opgemerkt dat  opa in slaap viel. En dan het Roessiesj dat ‘de hoogte ingaat’.)

De vraag van vandaag is: is zoiets mooi, dat op en neer kijken, de hele tijd, in een roman die gaat over een neergeschoten vliegtuig? Is hij niet eigenlijk een beetje gemaakt, die ‘uiterst langzame val’ waarin opa Natan ‘ontviel’, terwijl even eerder juist is opgemerkt dat hij plotseling veel slechter geworden is?

Kapot

Maar ja, kun je daar weer tegen inbrengen, wie bepaalt dat gemaaktheid slecht is in een kunstwerk? En vooral: bederf ik de pret zelf niet door zo nadrukkelijk op al dat op en neer gaan te wijzen? Moet dat zijn effect niet ontlenen aan het terloopse, onnadrukkelijke karakter eervan, waardoor je wordt voorbereid op de grote kladderadatsch? Ben ik met mijn dagelijkse commentaar niet té close aan het lezen?

Maar daar kun je weer tegenin brengen dat een beetje verhaal daar tegen moet kunnen, dat het zo stevig in elkaar zit dat je het niet kapot moet kúnnen lezen.

Expliciet

En dáár staat dan weertegenover dat ik het heel fijn vind dat opa Ban op zijn oude dag naar tennis kijkt – bij uitstek de sport waar de beschouwer juist de hele tijd horizontaal op en neer gaat met zijn ogen. Misschien komt dat doordat dit nu juist niet expliciet gemaakt wordt in het verhaal; dat je zoiets zelf kunt verzinnen.

Ja, jullie nu dus niet meer. Sorry. Enfin, laat ik maar even proberen niet te letten op al die verticale bewegingen in de volgende afleveringen.

De A-index van vandaag is 7.88 (bovengemiddeld)