President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (26/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 26. <blendle>

We zijn nu bijna halverwege President Tsaar en Natan is al op weg terug naar huis. Aan de andere kant is er al die tijd in nog geen velden of wegen een president Tsaar te zien geweest, en ook geen Obama Beach.

In verschillende interviews heeft Van der Heijden gelukkig al maanden geleden uit de doeken gedaan wat dat allemaal mag betekenen: president Tsaar is Poetin, die voor het internationaal strafhof zal worden gebracht en daar nieuwsgierig is naar wat hij Obama Beach noemt, het strand van Scheveningen (waar de Amerikanen zichzelf het recht geven om Den Haag binnen te vallen als ooit een Amerikaanse soldaat voor de rechter verschijnt).

Je kunt wel doen alsof je alleen zo’n boek leest, maar alle informatie die je waar dan ook vandaan haalt, gebruik je natuurlijk ook bij het lezen van zo’n boek.

Het vermoeden is dus gerechtvaardigd dat een aanzienlijk deel van het tweede deel zal gaan over een man die binnen zit, in de gevangenis, en nadenkt over hoe het buiten is.

Gevangenis

Het verschil tussen binnen en buiten speelt tot nu toe ook een belangrijke rol. Het boek begint buiten, waar Oleg staat, terwijl er binnen achter hem een feestje aan de gang is, binnen in een school. Als Natan het slechte nieuws krijgt, zit hij binnen bij zijn opa, maar gaat dan buiten op de patio zitten. Natans moeder ligt buiten de kippenstal, zijn vader ligt binnen. De geheim agenta Lina sleept hem eerst naar binnen om hem te verleiden en in een latere scene sleept ze hem juist uit hardrockcafé Taras Boelba naar buiten om hem te redden. Het zijn maar een paar voorbeelden; in vrijwel iedere aflevering tot nu toe gebeurt er iets buiten én iets binnen.

(Binnen en buiten spelen sowieso een belangrijke rol bij Van der Heijden, die bijvoorbeeld al twee eerdere romans schreef die zich grotendeels in een gevangenis afspelen: Het hof van barmhartigheid en Het schervengericht. In zijn laatste roman De ochtendgave gebeuren de echt dramatische dingen buiten, maar sluit de vrouwelijke hoofdpersoon zich jarenlang binnen op. )

Vensters

Als je zo’n tv-interview hebt gezien, kun je er ook niet niet aan denken dat Van der Heijden en zijn vrouw als reactie op alle ellende die hen overkwam, jarenlang nauwelijks naar buiten zijn gegaan; dat ze zich in hun huis hebben opgesloten. In deze aflevering wordt het contrast expliciet gemaakt, zelfs in één zin:

Het interieur werd verlicht door hardplastic bakken ijskoud buislicht, dat akelig contrasteerde met de zon buiten op de landingsbaan.

Nergens is het fijn. Buiten schijnt een natuurlijke, maar onbarmhartig felle zon. Binnen heerst het kunstlicht. Aan het begin van de aflevering van vandaag voelt Natan zich buiten ineens heel erg onveilig: zolang hij het vliegtuig nog niet betreden heeft, kan hij worden opgepakt. Maar zodra hij binnen is, overvalt hem een claustrofobisch gevoel. ‘Opeens drong tot me door wat ik het meest miste in dit vliegtuig: vensters.’

Binnen voel je je belemmerd, en dus wil je naar buiten. Maar buiten loert in het werk van A.F.TH. van der Heijden het gevaar.

De A-index van vandaag is 8,2 (bovengemiddeld).
De algehele A-index tot nu to is 8,04 (stabiel)