President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (13/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 13. <blendle>

Ik hoop dat de volgende zin altijd en eeuwig zo mag blijven staan, en dat niemand er ooit een letter aan mag veranderen; en dat niet alleen omdat hij ervoor kan zorgen dat A.F.Th. van der Heijden weer eens een Tzumprijs wint:

Ik probeerde me de herrie in haar hoofd voor te stellen: een geheel in gietijzer gedachte duivel beklom een met schoolbord beplate berghelling, en zakte met zijn boefjes telkens terug, waarbij hij met roestige nagels krassend houvast zocht tussen in krijt uitgeschreven formules, die de verhouding weergaven tussen steilte van de heuvel, puntigheid van de klauwen, de kakofonische plannen van Satan en de spanning op Branda’s trommelvlies.

Dat is een buitengewoon mooie zin, geef toe! Een zin die een heleboel geklaag en gemopper over vorige afleveringen doet verdwijnen. Hij geeft een ingewikkeld beeld, een soort Droste-effect in taal, met die duivel die op een berghelling klimt waarop een formule staat die de verhouding tussen de steilte van de heuvel en de puntigheid van des duivels klauwen weergeeft.  Die formule is een beeld, in wiskunde, van de werkelijkheid waar hij zelf deel vanuit maakt.

En niet alleen dat, maar ook de plannen die de duivel zelf heeft met dat geklauter, staan al op die berg. Het beeld (in formules) maakt dus onderdeel van het beeld (in taal). En om daar nog eens overheen te komen: dit alles dient natuurlijk zelf ter vergelijking met ‘de herrie in haar hoofd’, en die herre zélf maakt uiteindelijk ook weer onderdeel uit van het beeld in het beeld.

De herrie zit dus zelfs in de herrie. En zingt daardoor rond.

Maar om dat allemaal af te maken, heeft in deze zin ook het zetduiveltje nog zijn werk gedaan, en van hoefjes het woord boefjes te maken. En ik hoop dat dit nooit gecorrigeerd wordt, want het past er zo mooi in.

De A-index van vandaag is 8 (bovengemiddeld)