President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (35/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 35. <blendle>

“Mijn vreemdste schrijfervaring tot nu toe”, noemde A.F.Th. van der Heijden zijn werk aan President Tsaar in een interview bij het verschijnen van de eerste aflevering, omdat het “gelijk op” ging “met de ontwikkelingen in de werkelijkheid”.

En inderdaad, terwijl hij dat interview gaf, gebeurden er dingen die alles wat een schrijver zou kunnen verzinnen ruimschoots overtreffen. Precies een dag ná het vraaggesprek met Van der Heijden in NRC Handelsblad publiceerde  De Telegraaf een nog veel spectaculairder vraaggesprek met de Duitse privé-detective Josef Resch <blendle>.

Resch is de man die namens een nog altijd anonieme opdrachtgever de beloning van 30 miljoen euro uitloofde waarvan in de aflevering van vandaag sprake is. Het was de hoogste beloning ooit uitgeloond voor een tip, hoger bijvoorbeeld dan de beloning voor de tip die naar Osama Bin Laden moest leiden. (Resch’ bedrijf heet Wifka, Van der Heijden maakte er gisteren Rikscha van – niet ongeestig in een boek waarin zoveel belangstelling is voor voertuigen.) De beloning is nooit uitgereikt, en inmiddels ingetrokken, al zegt Resch dat er wel enkele miljoenen aan tipgevers zijn gegeven.

Stabiliteit

Toen Resch het interview gaf, was de politie net zijn huis binnengekomen en had stukken in beslag genomen. Vergeleken met de wereld waarin Resch zich begeeft zijn de Seps van Van der Heijden rustieke boertjes die gezellig op hun pijpje kauwen terwijl ze ruzie maken over de vraag of vroeger de melkbussen nu op dinsdagochtend of op woensdag werden opgehaald voor de schoonmaak. De journalisten van De Telegraaf noteren: “Hij laat zich flankeren door een gespierde kleerkast die ons als het moet, zo belooft Resch, nog op vijftig meter de ogen uit het hoofd kan schieten.” En als de inhoud van de tips ter sprake komt zegt hij: “Deze informatie openbaren zou mijn vrouw, mijn zoon, mijn medewerkers en mij het leven kosten. Het zou de stabiliteit in Europa ernstig schaden en nog veel meer levens kosten. Het zal nooit aan het licht komen, wat er precies gebeurde. Mensen willen het ook niet weten.”

In een lesje over het ingewikkelde verband tussen feit en fictie zou je deze twee interviews goed naast elkaar kunnen zetten, vooral omdat je ook weer niet zeker weet of die Resch zelf geen fantast is, of anders zijn informanten. Van der Heijden en Resch zijn ongeveer even oud, en beiden geslaagd. In beide gesprekken is er sprake van allerlei stukken op papier, alsof er nog geen digitale wereld bestond toen de MH17 naar beneden werd gehaald. En ze zeggen ook eigenlijk hetzelfde: als er al een objectief verhaal is, kunnen we het niet vertellen.

Vermoord

Bovendien zouden sommige details die Resch noemt zó in een boek van Van der Heijden passen. Een van de informanten heet bijvoorbeeld Otto, dé Nederlandse romanpersonagenaam bij uitstek, bijvoorbeeld omdat hij (net als Natan) een palindroom is. Je begrijpt trouwens bij zo’n interview ook Van der Heijdens neiging om van ieder verhaal een roman fleuve te maken beter: zo’n Josef Resch, verdient die niet een eigen dik deel?

Zullen we inderdaad nooit weten wat de ware toedracht is van de aanslag op de MH17, zoals Resch beweert? Of is dat dikdoenerij? Zal daarom de rechtszaak waar Van der Heijden naartoe werkt inderdaad nooit plaatsvinden? Moeten we het in complexe gevallen als dit, waarbij zoveel belangen zijn gemoeid, uiteindelijk niet altijd doen met al dan niet in de krant afgedrukte fictie?

Ongeveer de enige concrete informatie waar Resch zelf in zegt te geloven is dat er getuigen van de aanslag op de MH17 zijn vermoord. Wist Van der Heijden dit ook? Wat gaat dit betekenen voor Natan en Pjotr?

De A-index van vandaag is 7,32 (gemiddeld)
De algehele A-index is 8,03 (stabiel).