President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (53/60)

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 54 

In nrc.next staat vanochtend behalve aflevering 54 van President Tsaar ook een interessant stuk van Arjen van Veelen over de stortvloed van iconische foto’s die we ook deze zomer weer over ons krijgen uitgestort. Nu Omran weer het Syrische jongetje dat we deze week in stof en bloed op zijn stoeltje moesten zien zitten.

Als je zo’n foto ziet, word je vanzelf woedend, al weet je niet op wie: op Assad, op al die andere strijdende partijen daar, op president Tsaar, op de westerse politici. Op onszelf. Wie gaat Omran ooit vertellen dat het echt allemaal nodig was? Dat wij hier in Europa ons best hebben gedaan, maar dat we nu eenmaal rekening te houden hadden met de ontevreden burger en dat het voor ons ook allemaal niet makkelijk was? Dat we moesten proberen de zaak in de hand te houden?

Dat we ook nog een feuilleton te analyseren hadden?

Papierpulp

Toch heeft ook dit dramatische beeld weer geen enkele actie heeft tot stand gebracht. De woede is inmiddels alweer gezakt. We zijn zelf te versuft geworden, we hebben teveel drama gezien.

“Oorlogen zijn te ingewikkeld,” schrijft Van Veelen. “Er zijn meer ingewikkelde, on-iconische beelden nodig.”

Het is verwant aan het gevoel dat Van der Heijden vandaag in zijn feuilleton uitdrukt. “De wered is in haar geheel, in al haar geledingen, schuldig aan de rampen die ze voortbrengt.” En: “de schuld ligt bij de massa’s, die met een trechter in de keel altijd genegen zijn zich door de papierpulp van de propaganda te laten vetmesten”.

Alternatief

Uiteindelijk werkt natuurlijk ook de schrijver met schokkende beelden: de moeder die naakt op de blakende Oekraïense velden ligt, de zoon die verkracht wordt, de voetballertjes die door een granaat worden geraakt. Maar hij bedt het natuurlijk in beschouwingen in, en vooral: hij vergeet de menselijke rampen van gisteren niet omdat zich er nu weer nieuwe voordoen. Waar wij ons nu druk maken om Erdogan, vergeet hij de MH17 niet.

Het resultaat is wel dat de bijdrage aan het maatschappelijk debat onmeetbaar klein is, zoals ik gisteren schreef.

Ja, je kunt dan zeggen: maar dat is ook niet de bedoeling. Een roman is een roman, een kunstwerk en misschien een bespiegeling over de menselijke conditie. Maar dat wordt wel lastig vol te houden wanneer allerlei personages zo nadrukkelijk de lamlendigheid beginnen aan te klagen, en er zo nadrukkelijk het verlangen opklinkt naar een alternatief.

Ja, Oidipoes!

In de passage van vandaag komt ook Harry Mulisch even voorbij. Althans, de theorie die  ‘de afvallige Australische priester’ (de?) hier verkondigt – dat het Nieuwe Testament te lezen is als een detective waarin de schrijver het gedaan heeft –, kennen we uit een conversatie in De ontdekking van de hemel – een boek dat óók gaat over een zoon die de wereld redt. Vlak ervoor is verteld dat er ook een beroemd detectiveverhaal is waarin de detective het gedaan heeft: Oidipoes Koning. Ja, Oidipoes! Dat het allebei detectiveverhalen zijn over een zoon als detective wordt er ook in De ontdekking van de hemel niet expliciet bijgezegd.

Wie heeft het gedaan? De lezer, de schrijver, iedereen. ‘Maar… hoe schuldig is de schuld die niet door onschuld wordt afgebakend?’ En wat doen we nu we Omran alweer bijna vergeten zijn?

De A-index van vandaag is 7,77 (bovengemiddeld).
De totale A-score is 7,96 (stabiel).
We hebben tot nu toe 15.571 a’s gelezen.