Door Marc van Oostendorp

Een van de eigenaardigheden van de mens is dat hij verschillende dingen tegelijkertijd kan geloven die met elkaar in tegenspraak zijn. Af en toe wordt hij zich bewust van zo’n conflict. En wat doet hij dan? Vooral als zijn geloof in beide dingen eigenlijk ongebroken is door de ontdekking van het conflict?

Neem mij nou. Ik geloof in het onpersoonlijke van de wetenschap. Of in ieder geval: ik geloof dat je er in ieder geval naar moet streven om als wetenschapper zo objectief mogelijk te zijn, en zo rationeel mogelijk, en zo precies mogelijk. Ieder ander moet je gegevens en je redeneringen zo nauwkeurig mogelijk kunnen controleren, zonder dat daarbij je persoonlijkheid of je retorische gaven een rol spelen. Een wetenschappelijk artikel moet daarom saai en zakelijk zijn, net als de auteur.

In mijn hoofd

Tegelijkertijd denk ik dat de wetenschap nauwelijks zin heeft als de wetenschappelijke stem niet af en toe wordt gehoord in het maatschappelijk debat. En in het maatschappelijk debat komen alleen personen aan bod, mensen met een soort herkenbare eigen stijl, mensen met enige retorische begaafdheid, mensen die niet alleen maar saai en zakelijk zijn.

Een goede wetenschapper is dus saai en zakelijk, en sprankelend en persoonlijk, in mijn hoofd.

Gevoel

In de praktijk probeer ik die kloof te overbruggen door mijn wetenschappelijke publicaties aan de ene verzameling criteria te laten voldoen, en andere publicaties aan de andere. Maar daar klopt iets niet.

Wat je daarmee doet – wat ik bijvoorbeeld op dit blog doe – is: die wetenschappelijke resultaten ‘vertalen’ naar de stijl van de buitenwereld. Ze minder zakelijk maken door concrete voorbeelden te geven, door mijzelf in het geding te brengen, door af en toe een grapje te maken, of een gevoel uit te drukken.

Maatschappelijk debat

Maar eigenlijk vind ik die resultaten helemaal niet het belangrijkste van de wetenschap. Het belangrijkste is juist de houding, de poging om aan je eigen eigenaardigheden te ontstijgen, om waarheden te vinden die misschien niet objectief zijn maar die wel ‘intersubjectief‘ – die andere mensen op dezelfde manier kunnen ervaren, onafhankelijk van hun persoonlijkheid.

En precies dat gaat verloren. Precies dat willen jullie niet lezen bij jullie ochtendboterhammetje; precies daarmee kun je eigenlijk geen bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat.

Misschien is het dus niet alleen een paradox in mijn eigen hoofd; misschien is het een onmogelijkheid in ons universum. Er klopt iets niet. Waar moet dit heen?