Verwarwoordenboek Vervolg (33)

Door Jan Renkema

In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.

Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.

tragisch / triest

De woorden verschillen heel subtiel in betekenis. En tragisch is vaak iets sterker dan triest.

tragisch heel droevig, treurigmakend

Tragisch ongeval, boer overrijdt dochter (9) met tractor.

triest droevig, somber

Wat een trieste bedoening. Buiten motregende het, binnen zat iedereen stil voor zich uit te staren.

Is er ook verschil tussen droevig en somber of andere synoniemen zoals treurig en verdrietig? Nee, alleen in de ‘kleur’ van de betekenis:

bedroefd droevig, vaak met een duidelijke oorzaak

droevig verwant aan ‘troebel’, dus diffuser dan ‘bedroefd’.

somber verwant aan ‘donker’ en ‘schaduw’ zoals in het Frans l’ombre en bij ons in lommer en ook in het Engelse woord voor paraplu en parasol, ‘umbrella’; eerder een stemming

treurig komt van een werkwoord dat ‘het hoofd laten hangen’ betekent – zoals de takken van een treurwilg; duurt vaak iets langer dan droevig

verdrietig komt van een werkwoord dat ‘onaangenaam aandoen’ betekent; eerder een emotie dan een stemming

Tragisch komt van ‘tragedie’, een toneelstuk over wat mensen overkomt (door het noodlot) en hoe ze daarmee omgaan, zoals Antigone van Sophocles of Jephta van Vondel. Triest heeft eerder de betekenis ‘zwaarmoedig’. Zo valt te verklaren dat tragisch iets sterker is dan triest. Dit valt ook af te leiden uit de woorden in combinatie. De combinatie triest en tragisch is eerder een climax, terwijl tragisch en triest eerder het accent legt op de ontstane situatie. Vergelijk:

Het is triest en tragisch dat hij uiteindelijk heeft gemeend zelf aan zijn leven een einde te moeten maken.

Na een tragisch en triest ongeval op het circuit van Zandvoort , nu onderweg naar huis.

En heel subtiel, tragisch heeft nadrukkelijker het aspect dat de droefheid wordt opgeroepen, zoals bij het kijken naar een treurspel of tragedie, terwijl dat bij triest veel minder speelt. Als je dat aspect met ‘triest’ wilt verbinden, dan kan dat in ‘triest makend’. Maar wij kennen niet ‘tragisch makend’, want dat ‘makend’ zit al in tragisch.

Tot slot, is er nog iets sterker dan ‘tragisch’? Ja, dramatisch. Bijvoorbeeld bij een ongeval met talrijke slachtoffers kun je nog meer tragiek uitdrukken door te spreken over een dramatisch ongeval.