De taal van Ilja Leonard Pfeijffer (30)

Door Marc van Oostendorp

In een interessant essay in The New York Review of Books besprak de Ierse criticus Fintan O’Toole onlangs de geheime verlangens van Ernest Hemingway. Op het oog was hij de mannelijkste van alle Amerikaanse schrijvers – een auteur die niet terugschrok voor een vuurgevecht of het eigenhandig omleggen van een wild verscheurend beest.

Volgens O’Toole, en de biografen die hij in zijn stuk bespreekt, liet Hemingway echter af en toe via zijn personages zien wat hem écht obsedeerde: hij wilde graag een vrouw zijn. En een van de manieren voor Hemingways karakters om dit te bereiken was hun haar op vrouwenlengte te laten staan:

The he-man was at least in part imaginatively a she-man. It was already clear that Hemingway was drawn to the erotic potential of androgyny. In A Farewell to Arms, Frederic and Catherine discuss growing their hair to the same length so that they can be “the same one.” In the story “The Last Good Country,” Nick Adams’s sister cuts her hair off so she can be like him—“I’m a boy, too”—and Nick says, “I like it very much.” But The Garden of Eden took all of this much further. Catherine cuts her hair to match that of her husband David but she then becomes a boy, Peter, and David becomes a girl, also called Catherine.

Misschien begin ik na weken van onderdompeling overal Pfeijffer te zien, maar zeg nu eerlijk: lijkt het hier niet net alsof we een samenvatting van La Superba zitten te lezen,waarin Leonardo zich in de meest gruwelijke bochten dwingt om maar het mooiste meisje van Genua te kunnen worden? Of Second Life waarin de echte man Ilja Leonard Pfeijffer zich niet alleen vrouwenkleren maar ook een vrouwenlichaam aanmeet? Of de volgende passage uit De Griekse mythen:

Hij was een god. Hij was Dionysos, de god van het zuipen. Hij kreeg steeds meer volgelingen, vooral vrouwen. Hij was met zijn dikke buik, zijn lange haar, zijn verwijfde uitstraling en zijn rare hoge giechellachje precies het soort man waarop vrouwen vallen, al zullen mannen dat nooit begrijpen.

Afgezien van dat hoge lachje – Pfeijffer giechelt niet, maar grinnikt – is dit natuurlijk een nauwelijks verholen zelfportret, waarin the erotic potential of androgyny vrij expliciet wordt beschreven. In Griekse mythen zijn trouwens meer passages te vinden waarin lang haar met androgynie wordt geassocieerd, ook de andere kant op:

Sommigen zeggen dat Artemis Atalanta heeft veranderd in een mannelijke leeuw met majestueuze manen. Ik hoop het voor haar.

De publieke persona van Pfeijffer is natuurlijk helemaal niet die van Hemingway. We zullen de Nederlandse schrijver nog niet snel met een geweer op een neushoorn zien schieten of aan zijn vriendin, als die toevallig oorlogscorrespondent in de tweede wereldoorlog mocht worden, een telegram zien schrijven met de tekst ‘are you a war correspondent or wife in my bed’.

Hemingway is het soort man dat nooit zal begrijpen dat Dionysos zo aantrekkelijk is voor vrouwen. Pfeijffer is Dionysos zelf.