Verwarwoordenboek Vervolg (95)
Door Jan Renkema
In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.
Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.
constipatie / obstipatie
Er is geen betekenisverschil.
constipatie verstopping van de darmen
Constipatie is ook een bijverschijnsel van PDS (het prikkelbare-darmsyndroom).
obstipatie verstopping van de darmen
Zo’n vijftien procent van de mensen heeft wel eens last van obstipatie.
Dit is een verwarpaar dat verwarring oproept omdat er echt geen verschil is vast te stellen. Ook de voorvoegsels ‘con’ en ‘ob’ bij ‘stipare’ (Latijn voor ‘opeenhopen’) geven geen aanwijzing. Het voorvoegsel ‘con’ (voor ‘samen’) geeft een versterking aan, dus ‘dicht opeenhopen’. En het voorvoegsel ‘ob’ zou hier iets kunnen beteken van ‘in de weg’. Maar dat blijft twijfelachtig. Toch heeft onze taal hier prachtige mogelijkheden laten zitten. Bijvoorbeeld obstipatie als meer medische term, of constipatie als een zwaardere variant. Helaas, het heeft niet zo mogen zijn.
Als er geen verschil is tussen twee woorden, voorspelt het principe van Von Humboldt dat een van de twee woorden gaat verdwijnen. Zie de Inleiding op het Verwarwoordenboek. Op internet komt constipatie ongeveer tweemaal zo vaak voor als obstipatie. Dit lijkt me goed nieuws voor de lezers die last hebben van obstipatie.
Voordat iets in de weg zit moet het samenkomen; eigenlijk zou de constipatie aan de obstipatie moeten voorafgaan. Maar gelukkig, deze hoeven we dus niet te onthouden, als we bij de dokter niet goed uit onze woorden kunnen komen.
Als medicus (nu n.p) merkte ik dat collegae ertoe neigden constipatie te gebruiken; of dit sjieker klinkt (dat is in medische kringen bon ton) of dat het gebruik wordt overgenomen uit de omvangrijke Angelsaksische literatuur, waarin constipation meer gebruikelijk is, weet ik niet. Het gebruik van sjieke woorden is trouwens een verschijnsel dat in de verpleegkundige rapportage ook voorkomt: vomeren en defaecatie, liefst afgekort als def. zijn aan de orde van de dag.
Mijn data is wat minder omvangrijk natuurlijk; ik ben geen obstipatie tegengekomen, wel constipatie door specialisten en niet-specialisten. Vomeren dan weer niet, maar wel “braaksel opbrengen”.
Is het misschien iets van klinisch willen zijn en niet zozeer sjiek?
In plaats van “sjiek” had ik beter “geleerd” kunnen schrijven.
Dank voor de aanvullingen!