De Multatulileescursus (21)

Door Marc van Oostendorp

Beste allemaal,

Bij dezen meld ik me af van de Multatulileescursus. Het spijt me, ik heb natuurlijk niets tegen jullie, en ik hoop dat we buiten de leesclub ook gewoon met elkaar kunnen blijven omgaan, maar ik zie er iedere keer meer tegenop om weer in dat werk te lezen. Om weer met jullie over dat werk te praten.

Het is onmiskenbaar dat Eduard Douwes Dekker goed kon schrijven – wat dat ook moge betekenen. Er is iets in zijn stijl dat je meesleept. Hij noemt zelf regelmatig ‘beweging’, hij zet zich af tegen stilstand, ook in taal en in stijl, en ik denk dat je juist door die beweeglijkheid al snel het idee krijgt dat je hem kent.

En dat je sympathie voor iemand krijgt die je kent,

Welnu, ik herinner me dat Multatuli schreef ‘Ik houd zoveel van Heine, dat ik bly ben hem nooit ontmoet te hebben.’ Multatuli ontmoet je in zijn werk. Ik houd zoveel van Multatuli, dat ik het jammer vind dat ik nu zoveel van hem gelezen heb.

Hij hangt zijn werk aan zichzelf op, en het is makkelijk om hem te bewonderen. Marita Mathijsen heeft gelijk als ze zegt dat het beeld van Van Lennep in de Multatuli-zaak scheefgetrokken is, door Multatuli. Ik geloof dat zijn beeld in veel opzichten is scheefgetrokken door zijn stijl, dat mensen – en daarmee bedoel ik ook veel van jullie – geneigd zijn om hem sympathieker te vinden dan hij is.

Simpelweg omdat ze het gevoel hebben dat ze hem kennen.

Ik was nu de brieven uit 1866 aan het lezen, en ineens had ik er genoeg van. Dat grenzeloze egoïsme van die man, die zijn vrouw en kinderen simpelweg laat verkommeren omdat hij met zijn vriendin in Duitsland zit, op de vlucht voor een gevangenisstraf omdat hij, o zo edelmoedig, een paar mannen op hun bek heeft geslagen.

Ja, je moet literatuur amoreel lezen. Maar kan dat bij een auteur die er de hele tijd op hamert dat het zo verschrikkelijk is dat men hem ‘mooi schrijven’ vindt en dat niemand zich nu eens om zijn zaak bekommert?

Zo is het met alles. Hij hoont politici als Thorbecke die tenminste iets proberen en daarbij compromissen sluiten. Hij is enorm voor arme mensen en vrouwen en wat niet al, maar vindt toch vooral dat hijzelf eerst in de watten moet worden gelegd. Zijn hele oeuvre lijkt te gaan over hoe hij het allemaal beter weet, en voortdurend loopt hij tegen mensen aan die hem een genie vinden, maar nooit is het genoeg.

Ja, ondertussen schrijft hij fraaie zinnen met grappige tussenzinnen. Is dat genoeg? Volgens hem niet.

En voor mij ook niet, heb ik besloten. Je kunt Multatuli niet lezen als je hem niet bewondert, en ik bewonder hem niet. Ik wil jullie niet meeslepen in mijn negativiteit, ik zie dat velen van jullie nog oprecht van dat werk kunnen genieten. Maar ik niet meer.

Hartelijks,