Verwarwoordenboek Vervolg (118)
Door Jan Renkema
In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.
Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.
waranda / warande
De woorden verschillen in betekenis.
waranda aangebouwde, overdekte ruimte aan een woning, veranda
Aan de balustrade van de waranda hingen dit jaar alweer bakken met geraniums.
warande wandelpark, dierenpark (vroeger ook: besloten jachtterrein)
In Tilburg heb je vlakbij de universiteit een warande met een sterpatroon in paden, zodat de jagers in het midden al drinkend gemakkelijk een haasje konden schieten.
Waranda is een contaminatie van veranda en warande. Uiteraard is hier de klankverwantschap de oorzaak. Meestal ontstaan contaminaties door betekenisovereenkomst: ‘duur kosten’, ‘zwaar wegen’, enz. Maar zou bij waranda ook nog betekenisovereenkomst een rol kunnen spelen? De etymologiewoordenboeken (ook de Engelse) zeggen dat veranda uit het Portugees komt, van ‘varanda’, waarin <var> waarschijnlijk verwant is met een woord dat ‘stang’ betekent; zeg maar de railing van ons al dan niet overdekte balkon. Denk ook aan het Engelse ‘barrier’. Maar er wordt ook verwezen naar India waar huizen met veranda’s eveneens gebruikelijk waren. Het zou dan om het Hindi-woord ‘baranda’ gaan. Vanuit het Hindi is de stap naar het Sanskriet, de moeder van alle Europese talen, niet zo groot. Het Sanskriet heeft een woordstam <var> dat als basis voor warande gediend kan hebben. Dat <var> zou nog in ons ‘bewaren’ zitten. Wat werd er dan bewaard, zo vlak bij het huis in zo’n omheinde en overdekte ruimte? Antwoord: de levende have. Denk nog aan het Engelse ‘warren’ voor konijnenhok. En als er wat meer levende have is, komt er ook wat groen bij misschien, en wordt zo’n uitbouw een parkachtig dierentuintje.
Nuttig deze kennis? Ja, wel om te begrijpen hoe waranda het woord kon worden voor veranda. En na al deze uitleg weet u nu voorgoed dat een waranda geen warande is.
Weer iets geleerd.
‘(…) het Sanskriet, de moeder van alle Europese talen (…)
Dat lijkt me een hele grote stap en volgens mij is dat niet de wijze waarop het PIE zich heeft verspreid. Naar huidige inzichten ligt de bakermat van het Proto Indo Europees (PIE) in het gebied van de Kaspische laagvlakte, tussen de Zwarte en de Kaspische Zee, wat rond 3500 BCE het thuisland moet zijn geweest van de Yamnaya-cultuur. Vandaaruit verspreidde deze cultuur en zijn taal zich naar het westen en het oosten. Deze migratie werd in 2015 middels DNA-onderzoek vastgesteld. Het Sanskriet is een van de talen die zich uit het PIE hebben ontwikkeld, in dit geval uit het indo-Arisch.
Een warande was in de feodale middeleeuwen een terrein waar de adelijke eigenaar mocht jagen of waarin hij het jachtrecht aan anderen gunde of verpachtte. Uit deze besloten danwel vrije warandes ontwikkelden zich de villaparken waar de gegoede burgerij in de zeventiende en vooral de achttiende eeuw hun lusthoven aanlegden om de stinkende steden te ontvluchten. Denk bijvoorbeeld aan de Stichtse Lustwarande aan de zuidrand van de Utrechtse heuvelrug.
Of de Noordelijke Lustwarande, die zich uitstrekt van Friesland tot Noord-Duitsland, met tuinen van in de eerste plaats Lucas Pietersz Roodbaard.
Midden in Brussel: de Warande! Ook Vondels Vorstelijcke warande der dieren mag hier met ere worden genoemd.