door Henk Wolf

Weet u wat hip is? Het schaalbaar maken van het Nederlands! Van alles wat geen gradaties kende, wordt langzaam op een schaal gezet. Zo schreef ik een poosje terug over woorden als meisjemeisje, die het woordje meisje schaalbaar maken: dankzij het woord meisjemeisje kan iemand meer of minder ‘meisje’ zijn.

Kortgeleden hoorde ik iemand over een nuffige kat zeggen:

• Pablo is enorm een god in het diepst van zijn gedachten.

Dezelfde spreekster had ik al vaker betrapt op een ongewoon gebruik van enorm. Zo zei ze ook:

• Ik ga enorm slapen.
• Ik ben enorm naar de supermarkt geweest.

Het woord enorm versterkt hier dingen die normaal gesproken niet versterkt kunnen worden. Er zijn meer mensen die dat doen. Zo vind ik op internet bijvoorbeeld:

• En dat om half 6 ’s ochtends als je niets liever wil dan enorm slapen!
• Thuis moet ik weer enorm slapen, én woest dromen, én weer ben ik opgenomen, omdat ik het niet trek.
• Hij heeft misbruik gemaakt van jouw ‘flow’, jouw naïviteit jouw vertrouwen en is enorm jouw grenzen over gegaan.
• Dat kratje is zo enorm van plastic.

Dit enorm doet me denken aan het voorvoegsel extrem-, dat ik in de jaren negentig vaak bij leeftijdsgenoten in Duitsland hoorde. Het was grappig bedoeld en werd ook gebruikt in gevallen die eigenlijk geen versterking toelaten, zoals in extremschlafen.  

Mijn informante zei dat ze zich ervan bewust was dat dit gebruik van enorm geen gewoon Nederlands was: het was een taalspel, maar wel een taalspel dat al redelijk genormaliseerd was. Volgens haar versterkte het iets wat niet genoemd, maar wel geïmpliceerd was. In ‘ik ben enorm naar de supermarkt geweest’, betekende het dat ze erg veel dingen had gekocht. Ze kende ook een variant met Nederlandse woorden in een Engelse constructie: extreme uitslaping en extreme kokkerelling.

Daarmee is de schaalbaarheidsmode nog niet af. Ik heb er al eens een stukje over geschreven dat mensen zelfstandige naamwoorden, jaartallen en tijdsbepalingen schaalbaar maken:

• Ben ik nou heel erg nerd als ik dat mooi vind?
• Dat is zó 2018!
• Dat is wel heel erg vorige eeuw.

En toen ik mijn informante vroeg of ze de enorm-constructie van thuis uit had meegekregen, zei ze lachend: ‘Zó niet!’, met een schaalbaar gemaakt bijwoord van ontkenning.