Jeugdverhalen over joden (52)

Door Ewoud Sanders

Auteur: onbekend

Herkomst en drukgeschiedenis

Verscheidenheden voor kinderen, een boekje dat in 1825 werd uitgegeven door J. de Lange in Deventer, bevat een zedenles die is gekoppeld aan de afbeelding van een jood die citroenen en ‘appelen-China’s’ verkoopt – een oude benaming voor sinaasappel, een vrucht die oorspronkelijk uit China komt. In het voorwoord waarschuwt de anonieme schrijver de ‘lieve kinderen’ om zich niet alleen te ‘vergenoegen’ met het lezen van zijn boekje. ‘Behartigt tevens de lessen die in hetzelve voorkomen, want dan voldoet gij eigenlijk aan het oogmerk waartoe uwe ouders u hetzelve gegeven hebben, en gij zult voor u zelve er veel voordeel uit plukken, doordien gij dan als gehoorzame kinderen zult handelen, en door alle weldenkende menschen bemind worden.’

Samenvatting

‘Ei! kijk dit Joodje eens!’, zo begint de zedenles, ‘zie toch hoe hij schreeuwt, ten minste hij heeft zulk eenen open mond, dat men er gemakkelijk een Appel-China kan instoppen. Nu de Joden schreeuwen over het algemeen nog al, doch mogelijk schrijft men, ook ten deze, wel meer op hunne rekening dan zij eigenlijk verdienen.’

          Er zijn namelijk ook christenen die geweldig kunnen schreeuwen, aldus de auteur. Net zoals er christenen zijn die de boel bedriegen.

          ‘Gelooft derhalve niet, kinderen, dat alleen de Joden bedriegers zijn, of dat alle Joden zich hier op toeleggen, dit is er zeer verre af, er zijn even zoo wel brave, zelfs zeer brave Joden. (…) En daarom, kinderen! Ziet niet al te laag, gelijk zoo vele menschen doen, op de Joden neder, zij hebben, wel is waar, vele gebreken, en wie heeft die niet?’

          De schrijver adviseert kinderen om vooral op de deugden van joden te letten. Een ‘hoofddeugd’ die hij het navolgen waard vindt is hun ‘arbeidzaamheid’. ‘Ziet toch maar eens hoe zelfs hunne kleinste kinderen reeds werkzaam zijn, en hoe een Jood van hoogere stand alles bij de hand neemt en met onvermoeiden ijver doorzet, om geld te verdienen.’

          Dat geldt ook voor ‘deze Citroen- en Appelen China’s Jood’. ‘Nu eens loopt hij met oude kleêren, dan eens met oud ijzer en dan weder, zoo als nu, met Citroenen en Appelen China’s, al nadat hij vinden kan, en is dit niet braaf?’

Receptie

Van dit boekje heb ik geen besprekingen gevonden.