Verwarwoordenboek Vervolg (133)
Door Jan Renkema
In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.
Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.
heester / struik
De woorden worden door elkaar gebruikt, maar combinaties met plantennamen wijzen mogelijk op een subtiel verschil.
heester verhoutende plant die vanaf de grond vertakt
De lavendel is een halfheester omdat de jonge scheuten pas een jaar later verhouten.
struik verhoutende plant die vanaf de grond vertakt
De fluweelboom is eigenlijk een struik, want deze boom heeft geen stam.
Waarom spreken wij niet van een bessenheester, lavendelheester of rozenheester, maar van een bessenstruik, lavendelstruik en rozenstruik? Misschien komt het hierdoor: Bij deze planten gaat het om takken die vaak nogal houtig en weerbarstig zijn, net of er minder merg in zit. Veel buigzamer zijn bijvoorbeeld de takken van een hortensia of een rode acer. Die zouden we dan eerder heesters noemen? Maar misschien is dit toch een mislukte poging om onderscheid te maken. Hoe het ook zij, het woordpaar heestergewas – struikgewas wijst wel op een verschil. Bij struikgewas denken we eerder aan iets weerbarstigs, terwijl een heestergewas toch eerder een soort heester is zonder die houtige bijbetekenis.
heestergewas past metrisch niet in het lied van de sketch van toon hermans 😉 wat ruist er….
Er heeft bij mij nooit verwarring bestaan over het verschil tussen een heester en een struik, want tot vandaag dacht ik dat een heester een bepaalde plantnaam was.
Bij ‘heester’ denk ik eerder aan een struik die in een heg kan worden gebruikt, terwijl een ‘struik’ voor mij klinkt als iets dat solitair groeit, maar dat ligt natuurlijk ook aan de manier van (niet) snoeien; een beukhaag kan zowel een boom worden als een solitaire struik of een heester in een heg wanneer deze gesnoeid wordt.
Eh, ik bedoelde uiteraard een haagbeuk – de soort Carpinus betulus – niet een beukhaag (snoeivorm van de beuk, Fagus sylvatica).
Ik denk dat ‘struik’ van oudsher meer een uiterlijke verschijningsvorm aanduidt (denk ook aan ‘een struik andijvie’) en een gewoner woord is, terwjl ‘heester’ aangeeft dat het om een bepaald type plant gaat. In het WNT zie ik dat beide woorden al in het Middelnederlands werden gebruikt, maar in de DBNL* blijkt ‘struik’ 2560 resultaten te geven en ‘heester’ 838 (waarvan dan ook nog een aantal keren ‘heeft er’ wordt bedoeld). De ‘heester’-teksten – voor zover niet botanisch – zijn veelal wat hoogdravender van toon dan de ‘struik’-teksten.
* zoeken op woord, scrollen langs auteurs en titels naar teksten, onderaan klikken op ‘meer resultaten’. Dan verschijnen stukjes tekst onder elkaar, waardoor je snel een indruk van het gebruik kunt krijgen. In allerlei opzichten geweldig, de DBNL!