Hoe populair is mijn voornaam sinds 1790?

Voornamendrift 44

Procentuele populariteit van *Hendrik* tussen 1790 en 2017

Door Gerrit Bloothooft en David Onland

Er zijn maar weinig landen waarvoor je online de populariteit van een voornaam vanaf 1880 kunt zien (zie USA, Frankrijk, Noorwegen). Sinds 10 jaar kan dat voor Nederland op de Voornamenbank van het Meertens Instituut, met zeldzame volledigheid want alle voornamen die gedragen worden en gegeven zijn staan er in. In de loop van 2020 zal de populariteit van een voornaam zelfs vanaf 1790 getoond worden. Meer dan twee eeuwen voornaampopulariteit, dat is een mondiaal unicum. We geven alvast een sneak preview.

De populariteit van voornamen ná 1880 konden we afleiden uit de digitale basisregistratie personen omdat ook gegevens van (overleden) ouders daarin zijn opgenomen. Vóór 1880 is het een heel ander verhaal. Daarvoor moeten we de duizenden vrijwilligers dankbaar zijn die al vanaf de jaren negentig van de vorige eeuw de kerngegevens van miljoenen geboorte-, huwelijks- en overlijdensakten uit de burgerlijke stand vanaf 1811 gedigitaliseerd hebben. Dat proces is nog steeds gaande en de resultaten zijn voor iedereen toegankelijk via wiewaswie.nl. In het bijzonder de huwelijksakten zijn inmiddels bijna allemaal gedigitaliseerd tot en met het eerste kwart van de twintigste eeuw (formeel is dat mogelijk tot 75 jaar terug, dat wil zeggen 1944).

Van die volledigheid van de huwelijksakten maken we gebruik om de historische populariteit van voornamen te schatten. De geboorteakten – die de ideale bron zouden zijn – zijn nog niet voldoende digitaal beschikbaar om te gebruiken. De huwelijksakten hebben natuurlijk het nadeel dat we alleen de voornamen gebruiken van personen die gehuwd zijn. Ongehuwden, waaronder veel kinderen – de kindersterfte in de 19^e eeuw was hoog -, nemen we niet mee. Toch verwachten we niet dat het beeld daardoor erg verstoord wordt en dat de voornamen van gehuwden representatief zijn.

In de huwelijksakte staat altijd de leeftijd en/of de geboortedatum van de bruid en bruidegom. Als alleen een leeftijd aanwezig is kan via het aktejaar een geboortejaar bepaald worden. Het aardige is dat we zelfs de populariteit vóór 1811 (het begin van de burgerlijke stand in Nederland – in Limburg en Zeeuws-Vlaanderen door inlijving in Frankrijk al in 1795) kunnen vaststellen omdat bruidegom en bruid meestal ouder zijn dan 20 jaar, en dus vóór 1790 zijn geboren.

Verder hebben we zo veel mogelijk personen die meerdere malen huwden geïdentificeerd, en stelden we de eis dat de geboorteplaats in Nederland moest liggen. Ten slotte konden we per geboortejaar, per geslacht het procentuele aandeel van een voornaam berekenen. Via het totaal aantal geboorten in een jaar (gebaseerd op CBS gegevens, voor 1804 geschat) werd het aantal geborenen met een bepaalde naam geschat. Voor 1900 is onze steekproef per jaar ongeveer 50% van alle geborenen, wat gestaag oploopt tot vrijwel 100% na 1960. Rond 1790 is het aantal geboorten per jaar per geslacht circa 30.000 en dat aantal bereikt in 1890 circa 80.000 per jaar. Daarna schommelt het tussen 80.000 en 100.000, behalve tussen 1945 en 1975 toen dat er circa 120.000 geboorten per geslacht per jaar waren. Tussen 1790 en 2017 zijn er in totaal 35 miljoen kinderen geboren.

Bijzonderheden van twee eeuwen voornaam populariteit zullen we in komende bijdragen bespreken. Hierboven staat de populariteit van Hendrik, hieronder van Maria. Heel vaak is de aansluiting van de resultaten uit de huwelijksakten (groen) en die uit de basisregistratie personen (rood) in 1880 bijzonder goed, wat vertrouwen geeft in de gevolgde aanpak. Een algemeen kenmerk is dat verandering in de 19^e eeuw langzaam verloopt, in tegenstelling tot de aan mode gekoppelde populariteit die in het midden van de 20^e eeuw begon. Maria – en veel andere katholieke namen – is in de 19^e eeuw stabiel zeer populair: één op de tien meisjes kreeg de naam, en de populariteit stort pas in de tweede helft van de 20^e eeuw in. De populariteit van Hendrik begint rond 4,5%, maar is na 1880 tanende met een versnelling na 1960. Tussen 1790 en 1810 is de populariteit van Hendrik opmerkelijk lager, waar we nog op terug zullen komen want hier interfereert de invoering van de burgerlijke stand in 1811.