In een interessante lezing vertelde Philippe Noble onlangs waarom hij Max Havelaar voor de tweede keer in zijn eigen leven, en voor de zoveelste keer in de geschiedenis van het Frans had vertaald, en wat voor keuzes hij daarbij had gemaakt. Waarom hij er bijvoorbeeld de eerste keer voor had gekozen om te spreken over Droogstoppel, Last & Co en Sjaalman, maar het in zijn nieuwe vertaling in plaats daarvan had over Sèchepaille, Fâcheux & Cie en Duchâle.

Dat maakte nieuwsgierig, en ik heb Nobles nieuwe vertaling meteen in huis gehaald. Het is altijd fijn om een boek dat je kent in een nieuwe vertaling te lezen – een uitstekende manier om de tekst door andermans ogen te lezen. (Dat is ook meteen wat pleit voor hertalingen van oude Nederlandse boeken in modern Nederlands – ze bieden een manier om een bekend boek als nieuw te lezen, wie wil dat nu niet.)

Noble vertaalt overigens alleen de eigennamen die iets betekenen: Havelaar blijft Havelaar, Verbrugge blijft Verbrugge, Frits blijft Frits. Betekenen die namen echt niets? Is het betekenisloos dat in Havelaar ‘haveloos’ meeklinkt, en trouwens ook ‘haver’, als tegenhanger van ‘Droogstoppel’?

De Amsterdamse straatnamen vertaalt hij dan weer wel allemaal, en dat verraste me in eerste instantie. Betekent Canal du Laurier iets dat de Franse lezer niet mag ontgaan? En hoe zit het dan met de rue Traversière-de-Leyde-Prolongée? In een vertaling van Jacob Israël de Haans roman Pijpelijntjes (‘Ménage à deux’) waarvan Neerlandistiek onlangs het eerste hoofdstuk plaatste, laat Daniel Cunin de straatnamen wel onvertaald: la Govert Flinkstraat, la Van Woustraat, en niet rue Govert Flinck, rue Van Wou.

Nu is Pijpelijntjes natuurlijk een naturalistische roman, en er is geen reden om bij het lezen daarvan op te zoeken wie Govert Flinck ook weer was. Pas door de vertaling werd ik me ervan bewust dat het misschien niet helemaal toevallig is dat Sèchepaille woont aan een gracht die genoemd is naar een specerij. En zelfs aan rue Traversière-de-Leyde-Prolongée zit een betekenis. Het is het adres waar Sèchepaille mevrouw Havelaar gaat opzoeken, en het absurd decentrale van de straatnaam (prolongée is wat betreft nog beterd dan lange) is daar indicatief van.