hassebassie zelfstandig naamwoord ‘borrel’.

Oudste vindplaatsen en betekenissen: Nieuwnederlands een hassebassie [1900; Preanger Bode; en in: Het Volk], Die aageste fan Putte het een jaor of faaf terug, hier twei huise om de hoek, een klaan tapperaatje gehat, waor ik soa nou en dan es een hassebassieinnam [1941; WNT], “Nee nee, géén keiltje. Koffie!” riep de ander afwerend. “Voor mij geen schavuitenwater meer. Ik ben klaar met de hassebas”. [1962; WNT].

Volgens WNT wordt het woord in de negentiende eeuw voor het eerst aangetroffen in Nederlands-Indië. Hol­landse soldaten gebruikten het daar voor ‘glas jenever’. Vandaar zou het dan in het Bar­goensen in de volkstaal zijn overgenomen. Samen met onder andere neutje behoort hassebassie tot de bekendste borrelnamen. In het begin van de twintigste eeuw werd het in ver­schillende Bargoense woordverzamelingen opgenomen. Het is ook door veel schrij­vers ge­bruikt. Zo schreef Israël Querido in 1922 in zijn roman Manus Peet:

Telkens zag hij […] hap­pige mannen en vrouwen en opgeschoten jongens schuw rondgluren of brutaal grab­belen in modder en straatvuil van goten, rond stoepen en uitwasemende stalletjes, denkende een verloren dubbeltje aangeschoten te hebben voor een stiekem hassebassie.

De verkorte vorm hassebas is onder meer te vinden in een gedicht uit 1956 van de Rotterdamse schrijver Wil­lem van Iependaal:

Hij gaf om meiden en een geintje
Z’n saffiaan en hassebas
En zei, dat leven aan een lijntje
Alleen voor loopse poedels was!

De herkomst van deze borrelnaam was lange tijd duister. Enno Endt, samensteller van een be­langrijk Bargoens woordenboekje, stelt dat de in Zuid-Holland aangetroffen vorm heissebeissie wel eens de oorspronkelijke bena­ming zou kunnen zijn. Dit zou dan mogelijk een verbastering zijn van heitje ‘kwartje’ en beissie ‘dubbele stuiver, dubbeltje’. Het woord zou dan van oor­sprong een prijsaan­dui­ding zijn. Dit lijkt echter niet erg waarschijnlijk. In de eerste plaats is ‘kwartje-dubbeltje’ een dubbelzinnige en dus onwerkbare prijsaanduiding (voor 35 cent bestond in de dieventaal een ander woord). Nog belangrijker is echter dat een bor­rel­tje veel goedkoper was, toen has­se­bassie in zwang kwam. Voor drie cent had je een klein­tje, voor tien cent een joe­kel.

Veel waarschijnlijker is daarom dat hassebassie teruggaat op het in­middels verouderde werk­woord hassebassen ‘kibbelen, harrewarren, vinnig kijven’: die sy noyt met al haer hasse­bassen hebben connen (hoe wel willen) om-stooten [1611; Adolphus Venator, Een claer en doorluchtich vertooch van d’Alckmaersche kerkelicke gheschillen]. Het is ver­moedelijk een al­leen in het Nederlands voorkomend woord; moge­lijk een soort van gere­dupliceerde vorm van bassen ‘blaffen’. Dit naamgevingsmotief komt internatio­naal in verschillende borrel­namen voor. In het Nederlands en Vlaams bij kisse­bis, knokolie, querelleen twistdrijver, in het Duits bij Kra­keelwasser en Krawallwasser, en in het Frans onder meer bij brouille-ménage, letterlijk ‘huwe­lijksverstoorder’. Slechte wijn werd vroe­ger wel kijfwijn genoemd.

Literatuur

Enno Endt en Lieneke Frerichs (1982), Bargoens woordenboek, Amsterdam.
Ewoud Sanders (1997), Borrelwoordenboek: 750 volksnamen voor onze glazen boterham, Den Haag.