In een zondag op geenstijl.nl verschenen stukje staat de volgende zin:

• een ieder moet voor zichzelf beslissen om de vaccinatie te nemen.

Uit de context blijkt dat de schrijver van het stukje het standpunt huldigt dat iedereen zelf moet weten of ie zich tegen het coronavirus laat inenten. Voor mij kan de geciteerde zin dat alleen niet uitdrukken. Die kan ik alleen maar lezen alsof volgens de schrijver iedereen tot vaccinatie zou moeten besluiten. Voor mij drukt het zinnetje dat volgt op beslissen om de uitkomst van het besluitvormingsproces uit, niet de kwestie die voorafgaand aan het besluit wordt overwogen.

Ik vroeg me af of ik daar alleen in stond en begon met Google te zoeken op de string “voor zichzelf beslissen om”. Die zoekopdracht leverde 69 treffers op. Na aftrek van sites die automatische vertalingen uit andere talen leken, bleven er twee soorten zinnen over. Het ene type was de zin die ik zelf net noemde, waarin de besloten handeling op om volgt. Het andere type was een zin waarin de nog te nemen keuze expliciet werd gemaakt door bijvoorbeeld het woordpaar wel of niet. Van beide typen geef ik twee voorbeelden:

• Ieder individu kan voor zichzelf beslissen om minder te gaan vliegen, en zo een zeer belangrijk steentje bijdragen tot het terugdringen van de klimaatopwarming.
• Ik houd het zo lang ik kan tegen – uiteraard mag ze als ze ouder is voor zichzelf beslissen om vlees te eten.

• Natuurlijk kan en mag iedereen voor zichzelf beslissen om wel of geen kapje te dragen.
• Iedereen kan voor zichzelf beslissen om dit te volgen of niet…

De wijze waarop de schrijver op geenstijl.nl beslissen om gebruikt, is dus nog niet zo wijdverbreid dat ik er makkelijk andere voorbeelden van kan vinden. Dat kan erop wijzen dat ze nieuw is.

In de krantencollectie op Delpher is de string “voor zichzelf beslissen om” maar één keer te vinden, ook met een expliciete ‘al…dan…niet‘-optie. In de Volkskrant van 28 maart 1957 staat namelijk:

• Elke maatschappij kan voor zichzelf beslissen om de doorvaart al dan niet te hervatten.

Opvallend is dat de string “voor zichzelf beslissen of” veel vaker voorkomt: 3 keer in de 19e eeuw, 59 keer in de twintigste – maar geen enkele keer in de eenentwintigste. In de constructie van beslissen met het voegwoord of drukt het bijzinnetje juist wel de in overweging genomen propositie uit, zonder het uiteindelijke besluit te noemen.

Het lijkt erop dat besluiten of minder gebruikelijk wordt en besluiten om juist gebruikelijker. Verder is te zien dat de overweging in plaats van het eindresultaat al in de twee op het internet gevonden typen ‘besluiten om‘ te vinden is. In het eerste genoemde type wordt namelijk vaak een vorm van de hulpwerkwoorden kunnen en mogen gebruikt – en wie iets kan besluiten, die kan ook het tegenovergestelde besluiten, dat ligt nog open. Op dezelfde manier mag iemand die iets mag besluiten, ook het tegendeel daarvan besluiten. In het tweede genoemde type wordt de overweging door de nevenschikking van een propositie en haar ontkenning uitgedrukt: als je beschrijft dat iemand besluit om iets te doen of om het niet te doen, dan vertel je niet wat ie heeft besloten, maar welke kwestie of dat ie heeft overwogen.

De schrijver op geenstijl.nl lijkt een stapje verder te gaan: die gebruikt de overweging na om met het hulpwerkwoord moeten en zonder nevenschikking. Dat lijkt een nieuwe gebruikswijze, die echter niet geheel onverwacht ontstaat uit mogelijkheden die het Nederlands al aan het scheppen was in nauw verwante constructies, en die een gat lijkt te vullen dat door het afnemende gebruik van besluiten of aan het ontstaan is.